Cyflwyniad

Mae mwy na 10 miliwn o bobl yn y DU yn cael pen tost / cur pen yn rheolaidd, sy'n golygu mai hwn yw un o'r cwynion iechyd mwyaf cyffredin, ond nid yw'r rhan fwyaf o achosion yn ddifrifol, a gellir eu trin yn rhwydd.

Mewn llawer o achosion, gallwch drin pen tost / cur pen gartref gyda chyffuriau lladd poen dros y cownter a newidiadau i ffordd o fyw, fel gorffwys mwy ac yfed digon o hylifau.

Fodd bynnag, mae'n syniad da mynd i weld eich meddyg teulu os nad yw triniaethau dros y cownter yn gwella eich pen tost / cur pen, neu os ydynt mor boenus neu'n digwydd mor aml fel eu bod yn effeithio ar eich gweithgareddau bob dydd neu'n achosi i chi golli gwaith.

Caiff y prif fathau o ben tost / cur pen a'u hachosion cyffredin eu disgrifio isod.

Pen tost/ cur pen tyndra

Pen tost/ cur pen tyndra yw'r math mwyaf cyffredin, a dyna'r hyn yr ydym yn ei ystyried fel pen tost/ cur pen pob dydd arferol. Mae'n teimlo fel poen cyson sy'n effeithio ar ddwy ochr y pen, fel petai band tynn wedi'i ymestyn o'i amgylch.

Ni fydd pen tost/ cur pen tyndra fel arfer yn ddigon difrifol i'ch atal rhag gwneud gweithgareddau bob dydd. Maent fel arfer yn para am 30 munud i sawl awr, ond gallant bara am sawl diwrnod.

Mae'r union achos yn ansicr, ond mae pen tost/ cur pen tyndra wedi bod yn gysylltiedig â phethau fel straen, ystum gwael, hepgor prydau bwyd a dadhydradu.

Fel arfer, gellir trin pen tost/ cur pen â chyffuriau lladd poen arferol fel paracetamol ac ibuprofen. Gall gwneud newidiadau i ffordd o fyw, fel cael cwsg rheolaidd, lleihau straen ac aros wedi hydradu'n dda, helpu hefyd.

Darllenwch fwy ynghylch pen tost/ cur pen tyndra.

Meigryn

Mae meigryn yn llai cyffredin na phen tost/ cur pen tyndra. Fel arfer, maent yn teimlo fel poen difrifol, gwyniol ar du blaen neu ochr y pen. Mae rhai pobl yn cael symptomau eraill hefyd, fel cyfog, chwydu a sensitifrwydd cynyddol i oleuni neu sain.

Mae meigryn yn tueddu i fod yn fwy difrifol na phen tost/ cur pen tyndra, a gall eich rhwystro rhag gwneud eich gweithgareddau dyddiol arferol. Maent fel arfer yn para o leiaf ychydig o oriau, ac mae angen i rai pobl aros yn y gwely am ddyddiau ar y tro.

Mae'r rhan fwyaf o bobl yn gallu trin meigryn yn llwyddiannus gyda meddyginiaeth dros y cownter. Fodd bynnag, os yw'n ddifrifol, fe allai fod angen meddyginiaeth gryfach arnoch sydd ar gael ar bresgripsiwn yn unig. Efallai y bydd hyn yn gallu lleddfu ac atal eich meigryn.

Darllenwch fwy ynghylch meigryn.

Pen tost / cur pen clwstwr

Mae'r math hwn o ben tost/ cur pen yn anghyffredin ac fe'i gelwir yn ben tost/ cur pen clwstwr gan ei fod yn digwydd mewn clystyrau am fis neu ddau ar y tro tua'r un adeg o'r flwyddyn. 

Mae'n arteithiol o boenus, ac yn achosi poen dwys o amgylch un llygad. Mae hyn yn aml yn digwydd gyda symptomau eraill, fel llygad yn dyfrio neu lygad coch a thrwyn yn llawn neu'n diferu.

Nid yw meddyginiaethau o'r fferyllfa yn lleddfu symptomau pen tost/ cur pen clwstwr, ond gall meddyg roi triniaethau penodol ar bresgripsiwn i leddfu'r poen a helpu i atal rhagor o byliau.

Darllenwch fwy ynghylch pen tost/ cur pen clwstwr.

Pen tost/ cur pen o ganlyniad i feddyginiaeth a chyffuriau lladd poen

Mae rhai mathau o ben tost/ cur pen yn digwydd fel sgîl-effaith cymryd meddyginiaeth benodol. Gall pen tost/ cur pen rheolaidd gael ei achosi hefyd os byddwch yn cymryd gormod o gyffuriau lladd poen. Caiff hyn ei adnabod fel pen tost/ cur pen o ganlyniad i gyffur lladd poen neu orddefnyddio meddyginiaeth.

Bydd pen tost/ cur pen a achosir gan orddefnyddio meddyginiaeth fel arfer yn gwella o fewn rhai wythnosau wedi i chi roi'r gorau i gymryd y cyffuriau lladd poen sy'n ei achosi, er y gallai'r poen waethygu am ychydig ddyddiau cyn iddo ddechrau gwella.

Pen tost/ cur pen hormon

Yn aml, mae hormonau'n achosi pen tost/ cur pen mewn menywod, a bydd llawer o fenywod yn sylwi ar gysylltiad â'u mislif. Gallai'r pilsen atal cenhedlu gyfunol, y menopos a beichiogrwydd sbarduno pen tost/ cur pen hefyd.

Gallai lleihau eich lefelau straen, cael patrwm cysgu rheolaidd, a sicrhau nad ydych chi'n hepgor prydau bwyd helpu i leihau pen tost/ cur pen sy'n gysylltiedig â'ch cylchred fislifol.

Achosion eraill pen tost/ cur pen

Mae nifer o bethau eraill yn gallu achosi pen tost/ cur pen hefyd, gan gynnwys:

Cliciwch ar y dolenni cyswllt uchod i gael mwy o wybodaeth am y cyflyrau hyn.

A allai fod yn rhywbeth mwy difrifol?

Yn y mwyafrif helaeth o achosion, nid yw pen tost/ cur pen yn arwydd o broblem ddifrifol. Ond, yn anaml, gall fod yn symptom o gyflwr fel strôc, meningitis neu tiwmor ar yr ymennydd.

Mae pen tost/ cur pen yn fwy tebygol o fod yn ddifrifol:

  • os yw'n digwydd yn sydyn ac mae'n ddifrifol iawn - caiff ei ddisgrifio'n aml fel poen gwayw yn y pen sy'n wahanol i unrhyw beth a gawsoch o'r blaen
  • os nad yw'n diflannu a'i fod yn gwaethygu dros gyfnod
  • os yw'n digwydd ar ôl anaf difrifol i'r pen
  • os caiff ei sbarduno'n sydyn gan beswch, chwerthin, tisian, newidiadau mewn ystum, neu ymdrech gorfforol
  • os oes gennych symptomau sy'n awgrymu bod problem â'ch ymennydd neu'ch system nerfol, gan gynnwys gwendid, lleferydd aneglur, dryswch, colli cof a theimlo'n gysglyd
  • os oes gennych symptomau ychwanegol, fel tymheredd uchel (twymyn), gwddf stiff, brech, poen yn eich gên wrth i chi gnoi, problemau â'r golwg, croen pen dolurus, neu boen difrifol a chochni yn un o'ch llygaid

Os ydych chi'n pryderu y gallai eich pen tost/ cur pen fod yn ddifrifol, dylech gael cyngor meddygol ar unwaith. Cysylltwch â'ch meddyg teulu neu Galw Iechyd Cymru ar 0845 46 47 cyn gynted ag y bo modd, neu ewch i'ch adran damweiniau ac achosion brys (A&E) agosaf.

 

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 14/02/2018 13:20:55