Cyflwyniad

Cold, common
Cold, common

Haint firaol ysgafn ar y trwyn, y gwddf, y sinysau a'r llwybrau anadlu uchaf yw annwyd. Mae'n gyffredin iawn ac yn gwella ar ei ben ei hun o fewn wythnos neu ddwy fel arfer.

Mae prif symptomau annwyd yn cynnwys:

Mae symptomau mwy difrifol, gan gynnwys tymheredd uchel (twymyn), cur pen/pen tost a chyhyrau dolurus, yn gallu digwydd hefyd, ond mae'r rhain yn tueddu i fod yn fwy cysylltiedig â'r ffliw.

Mae Galw Iechyd Cymru yn cynnig gwiriwr symptomau annwyd a ffliw y gallwch ei ddefnyddio.

Beth i'w wneud

Nid oes iachâd ar gyfer annwyd, ond gallwch ofalu amdanoch eich hun gartref trwy:

  • orffwys, yfed digon o hylifau a bwyta'n iach
  • cymryd cyffuriau lleddfu poen dros y cownter, fel paracetamol neu ibuprofen, i leihau unrhyw dwymyn neu anghysur
  • defnyddio chwistrellau neu dabledi llacio i leddfu trwyn llawn
  • rhoi cynnig ar bethau fel byrlymu â dŵr hallt a sugno losin menthol

Mae llawer o gyffuriau lleddfu poen a cyffuriau llacio ar gael gan fferyllwyr heb bresgripsiwn. Yn gyffredinol, maen nhw'n ddiogel i blant hŷn ac oedolion eu cymryd, ond mae'n bosibl na fyddant yn addas i fabanod, plant ifanc, menywod beichiog, pobl â rhai cyflyrau iechyd sylfaenol, a'r rhai hynny sy'n cymryd meddyginiaethau penodol eraill. Siaradwch â fferyllydd os ydych yn ansicr.

Pryd i fynd at eich meddyg teulu

Os oes gennych chi neu eich plentyn annwyd, ni fydd angen i chi fynd at eich meddyg teulu fel arfer oherwydd fe ddylai wella o fewn wythnos neu ddwy.

Yr unig bryd y bydd angen i chi gysylltu â'ch meddyg teulu mewn gwirionedd yw:

  • os yw'ch symptomau'n parhau am fwy na thair wythnos
  • os yw'ch symptomau'n gwaethygu'n sydyn
  • os ydych chi'n cael trafferth anadlu
  • os ydych chi'n datblygu cymhlethdodau annwyd, fel poen yn y frest neu boeri mwcws gwaedlyd allan

Fe allai fod yn syniad da i chi fynd at eich meddyg teulu hefyd os ydych yn pryderu am eich baban neu rywun oedrannus, neu os oes gennych salwch tymor hir fel cyflwr ar yr ysgyfaint. Gallwch ffonio Galw Iechyd Cymru ar 0845 46 47 i gael cyngor hefyd.

Sut mae annwyd yn lledaenu?

Yn gyffredinol, bydd unigolyn yn heintus ychydig ddiwrnodau cyn i'w symptomau ddechrau hyd nes y bydd ei holl symptomau wedi mynd. Mae hyn yn golygu y bydd y rhan fwyaf o bobl yn heintus am oddeutu pythefnos.

Gallwch ddal y feirws o unigolyn heintus trwy:

  • fewnanadlu diferion bychain o hylif sy'n cynnwys y feirws annwyd - caiff y rhain eu lansio i'r awyr pan fydd unigolyn heintiedig yn peswch neu'n tisian
  • cyffwrdd â chroen rhywun sydd â'r diferion heintiedig ar ei groen ac yna cyffwrdd â'ch ceg neu'ch trwyn
  • cyffwrdd ag eitem neu arwyneb sydd wedi'i heintio gan ddiferion heintiedig ac yna cyffwrdd â'ch ceg neu'ch trwyn

Mae annwyd yn lledaenu hawsaf ymhlith grwpiau o bobl sydd mewn cysylltiad agos â'i gilydd, fel teuluoedd a phlant mewn ysgol neu gyfleusterau gofal dydd. Mae annwyd yn fwy cyffredin yn ystod y gaeaf hefyd, er nad ydym ni'n gwybod pam yn union.

Mae nifer o wahanol firysau'n gallu achosi annwyd, felly mae'n bosibl cael sawl annwyd un ar ôl y llall, oherwydd gallai pob un gael ei achosi gan feirws gwahanol.

Sut gallaf atal annwyd rhag lledaenu?

Gallwch gymryd rhai camau syml i helpu i atal annwyd rhag lledaenu. Er enghraifft:

  • golchi eich dwylo'n rheolaidd, yn enwedig ar ôl cyffwrdd â'ch trwyn neu'ch ceg a chyn trafod bwyd
  • tisian a pheswch mewn hancesi papur bob amser – bydd hyn yn helpu i atal y diferion sy'n cynnwys y feirws o'ch trwyn a'ch ceg rhag mynd i mewn i'r aer, lle y gallant heintio pobl eraill; dylech daflu hancesi papur yn syth ar ôl eu defnyddio a golchi eich dwylo
  • glanhau arwynebau'n rheolaidd er mwyn eu cadw'n rhydd rhag germau
  • defnyddio'ch cwpan, platiau, cyllyll a ffyrc ac offer cegin eich hun
  • peidio â rhannu tywelion na theganau â rhywun sydd ag annwyd

Awgrymwyd y gallai ychwanegiadau fitamin C, sinc a garlleg helpu i leihau eich perygl o gael annwyd, ond nid oes digon o dystiolaeth gref ar gael ar hyn o bryd i ategu hyn.

^^ Yn ôl i’r brig

Symptomau

Mae symptomau annwyd fel arfer yn datblygu o fewn ychydig ddiwrnodau o gael eich heintio.

Mae'r prif symptomau'n cynnwys:

  • dolur gwddw/gwddwg tost
  • trwyn llawn neu drwyn sy'n rhedeg
  • tisian
  • peswch
  • llais crug
  • teimlo'n anhwylus yn gyffredinol

Mae symptomau llai cyffredin annwyd yn cynnwys:

  • tymheredd uchel (twymyn) - fel arfer bydd hyn yn llai na 39C (102.2F)
  • cur pen/pen tost
  • pigyn clust - gall pigyn clust difrifol fod yn arwydd o haint yn y glust ganol
  • poen yn y cyhyrau
  • colli synnwyr blasu ac arogleuo
  • ychydig o gosi o amgylch y llygaid
  • teimlad o bwysedd yn eich clustiau a'ch wyneb

Fel arfer, bydd symptomau annwyd ar eu gwaethaf yn ystod dau neu dri diwrnod cyntaf yr haint cyn iddynt ddechrau gwella'n raddol. Mewn oedolion a phlant hŷn, bydd annwyd yn para oddeutu 7 i 10 niwrnod fel arfer, ond fe all bara'n hirach. Gall peswch, yn arbennig, bara am ddwy neu dair wythnos.

Mae annwyd yn tueddu i bara'n hirach ymhlith plant ifanc iau na phum mlwydd oed. Yn nodweddiadol, bydd eu symptomau'n para rhwng 10 a 14 diwrnod.

Annwyd ynteu'r ffliw?

Weithiau, fe all fod yn anodd gwybod a oes gennych chi annwyd neu rywbeth a allai fod yn fwy difrifol, fel y ffliw, oherwydd bod y symptomau'n gallu bod yn debyg iawn. Dyma'r prif wahaniaethau:

Symptomau'r ffliw

  • maen nhw'n datblygu'n gyflym
  • maen nhw fel arfer yn cynnwys cur pen/pen tost, twymyn a phoen yn y cyhyrau
  • maen nhw'n achosi i chi deimlo'n rhy anhwylus i barhau â'ch gweithgareddau arferol

Symptomau annwyd

  • maen nhw'n datblygu'n raddol
  • maen nhw'n effeithio ar eich trwyn a'ch gwddf yn bennaf
  • maen nhw'n eithaf ysgafn, felly gallwch barhau i fynd o gwmpas a byddwch yn ddigon da i fynd i'r gwaith fel arfer

Pryd i fynd at eich meddyg teulu

Yn gyffredinol, mae annwyd yn ysgafn ac ni fydd yn para'n hir, felly ni fydd angen i chi fynd at eich meddyg teulu fel arfer. Dylech orffwys gartref a defnyddio cyffuriau lleddfu poen a meddyginiaethau eraill i leddfu eich symptomau hyd nes y byddwch yn teimlo'n well.

Siaradwch â fferyllydd oes hoffech gael cyngor ar drin annwyd gartref. Yr unig bryd y bydd angen i chi fynd at eich meddyg teulu mewn gwirionedd yw:

  • os yw'ch symptomau'n parhau am fwy na thair wythnos
  • os yw'ch symptomau'n gwaethygu'n sydyn
  • os ydych chi'n cael trafferth anadlu
  • os ydych chi'n datblygu cymhlethdodau annwyd, fel poen yn y frest neu boeri mwcws gwaedlyd allan

Fe allai fod yn syniad da i chi fynd at eich meddyg teulu hefyd os ydych yn pryderu am eich baban neu rywun oedrannus, neu os oes gennych salwch tymor hir fel cyflwr ar yr ysgyfaint. Gallwch ffonio Galw Iechyd Cymru ar 0845 46 47 i gael cyngor hefyd.

^^ Yn ôl i’r brig

Triniaeth

Gallwch reoli symptomau annwyd eich hun trwy ddilyn cyngor syml. Byddwch yn dechrau teimlo'n well o fewn 7 i 10 niwrnod fel arfer.

Cyngor cyffredinol

Hyd nes y byddwch yn teimlo'n well, fe allai helpu i:

  • yfed digon o hylifau i gymryd lle unrhyw hylifau rydych chi wedi'u colli oherwydd chwysu a thrwyn sy'n rhedeg
  • gorffwys digon
  • bwyta'n iach - caiff deiet gyda llawer o ffeibr ond yn isel mewn braster ei argymell, gan gynnwys digon o ffrwythau a llysiau ffres

Fe allech golli eich chwant bwyd pan fydd gennych annwyd. Mae hyn yn gwbl arferol, fodd bynnag, a dim ond am ychydig ddiwrnodau y dylai bara. Peidiwch â'ch gorfodi eich hun i fwyta os nad oes chwant bwyd arnoch.

Gallai'r meddyginiaethau a'r dulliau isod helpu i leddfu'ch symptomau hefyd.

Meddyginaethau annwyd i'w prynu dros y cownter

Dyma'r prif feddyginiaethau a ddefnyddir i drin symptomau annwyd:

  • cyffuriau lleddfu poen - fel paracetamol ac ibuprofen, sy'n gallu helpu i leddfu poenau a thymheredd uchel (twymyn)
  • cyffuriau llacio - a allai helpu i leddfu trwyn llawn
  • meddyginiaethau annwyd - sy'n cynnwys cyfuniad o gyffuriau lleddfu poen a chyffuriau llacio

Mae'r meddyginiaethau hyn ar gael o fferyllfeydd heb bresgripsiwn. Yn gyffredinol, maen nhw'n ddiogel i blant hŷn ac oedolion eu cymryd, ond efallai na fyddant yn addas i fabanod, plant ifanc, menywod beichiog, pobl sydd â rhai cyflyrau iechyd sylfaenol, a phobl sy'n cymryd meddyginiaethau penodol eraill.

Dylech bob amser ddarllen y daflen gwybodaeth i gleifion sy'n dod gyda'ch meddyginiaeth cyn ei chymryd, a dilynwch y cyfarwyddiadau ynglŷn â'r dos a argymhellir. Os nad ydych yn siwr pa driniaethau sy'n addas i chi neu'ch plentyn, siaradwch â fferyllydd i gael cyngor.

Rhoddir mwy o wybodaeth am feddyginiaethau annwyd a brynir dros y cownter isod.

Cyffuriau lleddfu poen

Gall parasetamol ac ibuprofen helpu i leihau twymyn yn ogystal â lleddfu poen. Gallai asbirin helpu hefyd, ond ni chaiff ei argymell ar gyfer annwyd fel arfer, ac ni ddylid byth ei roi i blant iau nag 16 oed.

Os oes gan eich plentyn annwyd, chwiliwch am fersiynau priodol i oedran o baracetamol ac ibuprofen (ar ffurf hylif fel arfer). Dilynwch gyfarwyddiadau'r gweithgynhyrchwr bob amser er mwyn sicrhau bod y dos cywir yn cael ei roi.

Fel arfer, nid oes angen cymryd ibuprofen a pharacetamol ar yr un pryd i drin annwyd, ac ni ddylid gwneud hyn gyda phlant oherwydd gallai defnyddio'r ddau gyda'i gilydd fod yn anniogel.

Mae paracetamol ac ibuprofen wedi'u cynnwys mewn rhai meddyginiaethau annwyd hefyd. Os ydych chi'n cymryd cyffuriau lleddfu poen ac eisiau cymryd meddyginiaeth annwyd hefyd, darllenwch y daflen gwybodaeth i gleifion yn gyntaf neu gofynnwch i'ch fferyllydd neu feddyg teulu am gyngor er mwyn osgoi cymryd mwy na'r dos a argymhellir.

Os ydych chi'n feichiog, parasetamol yw'r driniaeth o ddewis ar gyfer poen a thwymyn ysgafn i gymedrol.

Cyffuriau llacio

Gall cyffuriau llacio gael eu cymryd trwy’r geg (cyffuriau lleddfu geneuol), neu ar ffurf diferion neu chwistrell i'ch trwyn (cyffuriau llacio trwynol). Maen nhw'n gallu eich helpu i anadlu'n haws trwy leihau’r chwyddo y tu mewn i'ch trwyn.

Fodd bynnag, maen nhw fel arfer yn effeithiol am gyfnod byr yn unig, a gallant waethygu eich trwyn llawn os cânt eu defnyddio am fwy nag wythnos.

Nid yw cyffuriau llacio'n cael eu hargymell ar gyfer plant iau na chwe blwydd oed ac ni ddylai plant iau na 12 oed eu cymryd oni bai bod fferyllydd neu feddyg teulu wedi argymell hynny. Nid ydynt yn addas ychwaith i bobl sydd â rhai cyflyrau sylfaenol a'r rhai hynny sy'n cymryd meddyginiaethau penodol.

Meddyginiaethau a dulliau eraill

Gallai'r meddyginiaethau a'r dulliau a amlinellir isod helpu i leddfu eich symptomau hefyd.

Byrlymu a losin menthol

Mae rhai pobl yn sylwi bod byrlymu gan ddefnyddio dŵr hallt a sugno losin menthol yn gallu helpu i leddfu dolur gwddw/gwddwg tost a thrwyn llawn.

Rhwbiadau anwedd

Gall rhwbiadau anwedd helpu babanod a phlant ifanc i anadlu'n haws pan fydd annwyd arnynt. Rhowch yr anwedd ar frest a chefn eich plentyn. Peidiwch â'i roi ar ei ffroenau oherwydd gallai hyn fod yn anghyfforddus ac achosi anawsterau anadlu.

Diferion halwynog i'r trwyn

Gall diferion halwynog (dŵr hallt) i'r trwyn helpu i leddfu trwyn llawn mewn babanod a phlant ifanc.

Atchwanegiadau fitaminau a mwynau

Ceir rhywfaint o dystiolaeth i awgrymu y bydd cymryd atchwanegiadau sinc o fewn diwrnod o ddechrau'r symptomau yn eich helpu i wella'n gynt o annwyd ac yn lleihau difrifoldeb y symptomau.

Fodd bynnag, nid oes llawer o dystiolaeth ar gael ar hyn o bryd i awgrymu bod cymryd atchwanegiadau fitamin C yn fuddiol pan fydd annwyd yn dechrau.

Triniaethau nad ydynt yn cael eu hargymell

Nid yw'r triniaethau canlynol yn cael eu hargymell fel arfer i drin annwyd oherwydd nid oes tystiolaeth gref i awgrymu eu bod yn effeithiol, ac fe allent achosi sgil-effeithiau annymunol:

^^ Yn ôl i’r brig

Cymhlethdodau

Fel arfer, bydd annwyd yn gwella heb achosi unrhyw broblemau ychwanegol. Fodd bynnag, gall yr haint ledaenu i'ch brest, eich clustiau neu'ch sinysau weithiau.

Llid y sinysau

Haint ar y ceudodau bach llawn aer y tu mewn i esgyrn y bochau a'r talcen yw llid y sinysau. Mae'n datblygu mewn hyd at 1 o bob 50 o oedolion a phlant hŷn sy'n dioddef annwyd.

Mae symptomau llid y sinysau yn cynnwys:

  • poen a thynerwch o amgylch eich trwyn, eich llygaid a'ch talcen (cur pen/pen tost sinws)
  • trwyn llawn a thrwyn sy'n rhedeg
  • tymheredd uchel o 38C (100.4F) neu uwch

Gan amlaf, bydd symptomau llid y sinysau yn gwella heb fod angen triniaeth. Ewch at eich meddyg teulu os na fydd eich symptomau'n gwella ar ôl wythnos neu os byddant yn gwaethygu.

Llid y glust ganol (otitis media)

Bydd llid y glust ganol (otitis media) yn datblygu mewn oddeutu un o bob pump o blant iau na phum mlwydd oed sy'n dioddef annwyd.

Mae symptomau llid y glust ganol yn cynnwys:

  • pigyn clust difrifol
  • tymheredd uchel o 38C (100.4F) neu uwch
  • symptomau tebyg i'r ffliw, fel chwydu a diffyg egni
  • rhywfaint o golli clyw

Bydd y rhan fwyaf o achosion o lid y glust ganol yn gwella heb driniaeth o fewn ychydig ddiwrnodau. Fel arfer, ni fydd angen triniaeth oni bai bod eich plentyn yn cael pyliau mynych o lid y glust ganol.

Haint ar y frest

Gall haint ar y frest, fel broncitis a niwmonia, ddigwydd ar ôl annwyd, gan fod eich system imiwnedd wedi'i gwanhau dros dro.

Mae symptomau haint ar y frest yn cynnwys peswch parhaus, poeri fflem (mwcws) allan a diffyg anadl.

Bydd heintiau ysgafn ar y frest yn gwella ymhen ychydig wythnosau heb driniaeth benodol, ond dylech fynd at eich meddyg teulu:

  • os yw'ch peswch yn ddifrifol
  • os oes gennych dymheredd uchel parhaus
  • os byddwch yn mynd yn ddryslyd
  • os byddwch yn cael poen llym yn eich brest
  • os byddwch yn poeri fflem gwaedlyd allan
  • os bydd eich symptomau'n para'n hirach na thair wythnos

Yn yr achosion hyn, fe allai fod gennych haint facteriol y bydd angen ei thrin gyda gwrthfiotigau.

^^ Yn ôl i’r brig

Plant

Mae plant ifanc yn cael annwyd yn eithaf aml oherwydd bod eu system imiwnedd yn dal i ddatblygu.

Fe all achosi pryder i chi pan fydd eich plentyn yn cael annwyd, ond nid yw'n ddifrifol fel rheol a bydd yn gwella o fewn pythefnos yn y rhan fwyaf o achosion.

Ceir atebion isod i rai cwestiynau cyffredin am annwyd mewn plant.

A yw annwyd fy mhlentyn yn ddifrifol?

Nid yw annwyd yn ddifrifol fel arfer, ond mae plant ifanc mewn perygl uwch o ddatblygu problemau ychwanegol, fel heintiau ar y glust.

Mewn achosion anghyffredin iawn, gall problemau mwy difrifol ddatblygu, fel niwmonia, felly mae'n bwysig cadw llygad barcud ar eich plentyn.

Beth yw'r gwahaniaeth rhwng annwyd oedolion ac annwyd plant?

Mae plant yn dal annwyd yn llawer mwy aml nag oedolion. Bydd oedolion yn dal annwyd ddwywaith i bedair gwaith y flwyddyn fel arfer, ond gall plant ei ddal cynifer ag 8 i 12 o weithiau.

Yn gyffredinol, mae symptomau annwyd yn debyg mewn oedolion a phlant, gan gynnwys trwyn llawn neu drwyn sy'n rhedeg, tisian a thymheredd uchel (twymyn).

Bydd y rhan fwyaf o achosion a annwyd mewn plant yn gwella heb driniaeth, er y gallant gymryd ychydig mwy o amser i wella nag oedolyn.

Weithiau, fe allai ymddangos fel petai annwyd wedi bod ar eich plentyn am gyfnod hir iawn, ond y gwir yw ei fod wedi cael sawl haint ysgafn wahanol gydag amser gwella byr rhyngddynt.

Pryd dylwn i fynd at y meddyg?

Dylech geisio cyngor meddygol:

  • os yw eich baban yn iau na thri mis oed a bod ganddo dymheredd o 38C (100.4F) neu uwch, neu os yw rhwng tri a chwe mis oed a bod ganddo dymheredd o 39C (102.2F) neu uwch
  • os yw ei symptomau'n para mwy na thair wythnos
  • os oes ganddo boen yn y frest neu os yw'n poeri fflem gwaedlyd allan - gallai hyn fod yn arwydd o haint facteriol ar y frest y mae angen ei thrin gyda gwrthfiotigau
  • os yw'n ei chael hi'n anodd anadlu - ceisiwch gymorth meddygol ar unwaith gan eich meddygfa neu ysbyty lleol
  • os oes ganddo, neu os yw'n ymddangos bod ganddo bigyn clust difrifol (mae babanod â phigyn clust yn aml yn rhwbio'u clustiau ac yn ymddangos yn bigog) oherwydd fe allai fod ganddo haint ar y glust y mae angen ei thrin gyda gwrthfiotigau
  • os oes ganddo ddolur gwddw/gwddwg tost parhaus neu ddifrifol - fe allai fod tonsilitis bacteriol arno y mae angen ei drin gyda gwrthfiotigau
  • os yw'n datblygu unrhyw symptomau eraill sy'n achosi pryder

Pam na wnaiff fy meddyg roi gwrthfiotigau ar bresgripsiwn?

Caiff gwrthfiotigau eu defnyddio i drin heintiau a achosir gan facteria. Mae annwyd yn cael ei achosi gan firysau, felly nid yw'n ymateb i wrthfiotigau.

Mae gorddefnyddio gwrthfiotigau yn gallu arwain at ymwrthedd gwrthfiotig sy'n ei gwneud hi'n anoddach trin heintiau bacteriol.

Ni fydd eich meddyg teulu'n debygol o roi gwrthfiotigau ar bresgripsiwn oni bai bod eich plentyn wedi datblygu haint facteriol yn ychwanegol at yr annwyd.

Beth allaf ei wneud i helpu fy mhlentyn?

Gallai'r syniadau isod helpu eich plentyn i ymdopi â symptomau annwyd:

  • dylech annog eich plentyn i orffwys a gwneud yn siwr ei fod yn yfed digon o hylifau - mae dŵr yn iawn ond gall diodydd poeth leddfu hefyd
  • os oes ganddo drwyn llawn, gallwch ei gwneud hi'n haws iddo anadlu trwy godi pen y gwely neu'r cot lle mae gobennydd eich plentyn trwy roi llyfrau neu frics o dan y coesau neu roi gobennydd o dan y matres (er na ddylech roi unrhyw beth o dan fatres baban iau na blwydd oed)
  • gall paracetamol hylifol neu ibuprofen hylifol helpu i leddfu twymyn ac anghysur - darllenwch y cyfarwyddiadau ynghylch dos ar y pecyn a pheidiwch byth â rhoi aspirin i blentyn iau nag 16 oed
  • mae awyrgylch cynnes a llaith yn gallu hwyluso anadlu os yw trwyn eich plentyn yn llawn – ewch â'ch plentyn i'r ystafell ymolchi a rhedeg bath neu gawod boeth, neu defnyddiwch anweddydd i leithio'r aer
  • gwnewch yn siwr fod digon o aer yn yr ystafell a bod y tymheredd yn gyfforddus, a pheidiwch â gadael i'ch plentyn fynd yn rhy boeth - gorchuddiwch ef â chynfas ysgafn, er enghraifft

Gofynnwch i'ch fferyllydd neu'ch meddyg teulu am gyngor os nad ydych yn siwr sut i ofalu am eich plentyn neu ba feddyginiaethau sy'n addas iddo.

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 15/12/2015 11:48:47