Cyflwyniad

Wisdom tooth removal
Wisdom tooth removal

Tynnu cilddannedd olaf, neu drydydd cilddannedd, yw un o'r gweithdrefnau mwyaf cyffredin a gynhelir yn y Deyrnas Unedig.

Mae'r cilddannedd olaf yn tyfu yng nghefn eich deintgig, a nhw yw'r dannedd olaf i ddod trwodd. Mae gan y rhan fwyaf o bobl bedwar cilddant olaf, un ym mhob cornel.

Fel arfer, bydd cilddannedd olaf yn tyfu trwy’r deintgig yn ystod eich arddegau hwyr neu’n gynnar yn eich ugeiniau. Erbyn hynny, mae'r 28 dant oedolyn arall fel arfer yn eu lle, felly nid oes digon o le yn y geg i’r cilddannedd olaf dyfu'n iawn bob amser.

Oherwydd diffyg lle, gall y cilddannedd olaf weithiau ymddangos ar ongl neu fynd yn sownd, a dim ond ymddangos yn rhannol. Gelwir cilddannedd olaf sy’n tyfu trwodd yn y modd hwn yn rhai cywasgedig.

Pryd i fynd at ddeintydd

Dylech drefnu apwyntiad i weld eich deintydd os yw'ch cilddannedd olaf yn achosi poen neu anghysur difrifol i chi. Bydd eich deintydd yn archwilio'ch dannedd ac yn rhoi cyngor i chi ar ba un a oes angen eu tynnu.

Os yw'ch deintydd yn credu y gallai fod angen tynnu'ch cilddannedd olaf, bydd fel arfer yn cymryd pelydr X o'ch ceg. Bydd hyn yn rhoi golwg fwy eglur iddo o safle eich dannedd.

Yn yr un modd ag unrhyw broblemau dannedd, mae'n bwysig gweld eich deintydd cyn gynted â phosibl, yn hytrach nag aros tan eich archwiliad deintyddol rheolaidd.

Pam y caiff cilddannedd olaf eu tynnu?

Fel arfer, ni fydd angen tynnu'ch cilddannedd olaf os ydynt wedi cywasgu ond nid ydynt yn achosi unrhyw broblemau, oherwydd nid oes unrhyw dystiolaeth bod gwneud hyn yn arwain at fudd a cheir risg cymhlethdodau.

Weithiau, gall cilddannedd olaf sydd wedi cywasgu neu nad ydynt wedi torri trwy wyneb y deintgig yn llawn achosi problemau deintyddol. Gall bwyd a bacteria fynd yn sownd o amgylch ymyl y cilddannedd olaf, gan achosi i blac gronni, sy'n gallu arwain at:

  • pydredd dannedd (carïedd dannedd) - mae hyn yn datblygu pan fydd plac yn dechrau torri wyneb eich dant i lawr. Pan fydd pydredd dannedd yn cyrraedd cam datblygedig, mae'n gadael tyllau (ceudodau) yn y dant, sy'n gallu effeithio ar y dannedd o'i amgylch.
  • clefyd y deintgig (a elwir hefyd yn llid y deintgig neu glefyd periodontol) - mae hyn yn digwydd pan fydd plac yn rhyddhau tocsinau (gwenwynau) sy'n llidio eich deintgig, gan ei wneud yn goch, yn chwyddedig ac yn boenus. Gall clefyd y deintgig effeithio ar y dannedd amgylchynol hefyd a'r asgwrn o amgylch y cilddannedd olaf.
  • perigoronitis - pan fydd plac yn achosi haint yn y feinwe feddal sy'n amgylchynu'r dant.
  • llid yr isgroen - haint facteriol yn y foch, y tafod neu'r gwddf.
  • crawniad - pan fydd crawn yn casglu yn eich cilddannedd olaf neu'r feinwe amgylchynol o ganlyniad i haint facteriol.
  • codenni a thyfiannau anfalaen - mewn achosion anghyffredin iawn, bydd cilddant olaf nad yw wedi torri trwy'r deintgig yn datblygu coden (chwydd llawn hylif).

Gellir trin llawer o'r problemau hyn gyda gwrthfiotigau a chegolch antiseptig, felly argymhellir tynnu'ch cilddannedd olaf dim ond pan fydd triniaethau eraill wedi methu.

Sut mae cilddannedd olaf yn cael eu tynnu

Efallai y bydd eich deintydd yn tynnu'ch cilddannedd olaf neu fe allai eich atgyfeirio i lawfeddyg arbenigol i gael triniaeth mewn ysbyty.

Cyn y weithdrefn, rhoddir pigiad anesthetig lleol i chi fel arfer i fferru'r ardal o amgylch y dant. Byddwch yn teimlo ychydig o bwysedd ychydig cyn i'r dant gael ei dynnu, gan y bydd angen i'ch deintydd neu lawfeddyg y geg ledu soced y dant trwy siglo'r dant yn ôl ac ymlaen.

Mewn rhai achosion, efallai y bydd angen gwneud toriad yn eich deintgig, ac mae'n bosibl y bydd angen torri'r dant yn ddarnau llai cyn ei dynnu.

Bydd yr amser y bydd yn ei gymryd i dynnu'r dant yn amrywio. Bydd rhai gweithdrefnau'n cymryd ychydig funudau yn unig, tra gall eraill gymryd 20 munud neu fwy.

Ar ôl i'ch cilddannedd olaf gael eu tynnu, efallai y byddwch yn teimlo ychydig o chwyddo ac anesmwythder, y tu mewn a'r tu allan i'ch ceg. Mae hyn fel arfer yn waeth am y tridiau cyntaf, ond fe all bara hyd at bythefnos.

Darllenwch fwy ynghylch sut mae cilddant olaf yn cael ei dynnu a gwella ar ôl cael tynnu cilddant olaf.

Cymhlethdodau posibl

Yn yr un modd â phob math o lawdriniaeth, mae risgiau'n gysylltiedig â thynnu cilddant olaf. Mae'r rhain yn cynnwys haint neu oedi wrth wella, sy'n fwy tebygol os ydych chi'n ysmygu yn ystod eich gwellhad.

Cymhlethdod posibl arall yw "soced sych", lle byddwch yn cael teimlad o boen mud yn eich deintgig neu'ch gên, ac weithiau bydd arogl neu flas drwg yn dod o soced gwag y dant. Mae soced sych yn fwy tebygol o ddigwydd os nad ydych yn dilyn y cyfarwyddiadau ôl-ofal a roddir i chi gan eich deintydd.

Ceir risg fach o niwed i nerfau hefyd, sy'n gallu achosi poen neu deimlad coslyd a fferdod yn y tafod, y wefus isaf, yr ên, y dannedd a'r deintgig. Ni fydd hyn yn para'n hir fel arfer, ond fe all fod yn barhaol mewn rhai achosion.

Darllenwch fwy ynghylch cymhlethdodau posibl tynnu cilddant olaf.

Costau deintyddol

Mae'r taliadau a godir gan ddeintyddion yn dibynnu ar y driniaeth sydd ei hangen, oni bai eich bod chi'n iau na 18 oed neu wedi'ch eithrio o daliadau'r GIG fel arall.

Os oes angen i chi gael triniaeth mewn ysbyty, darperir hyn trwy'r GIG yn rhad ac am ddim.

Dewch o hyd i'ch deintyddfa leol.

^^ Yn ôl i’r brig

Sut mae'n cael ei wneud?

Gall cilddannedd olaf gael eu tynnu gan ddeintydd neu lawfeddyg arbenigol sy'n gweithio mewn ysbyty.

Os yw eich deintydd yn argymell y dylid tynnu eich cilddannedd olaf, bydd yn cymryd pelydr X o'ch ceg i'w helpu i benderfynu pwy ddylai gynnal y driniaeth.

Dylid trafod unrhyw gostau a dulliau talu cyn dechrau ar y driniaeth. Darllenwch fwy ynghylch taliadau deintyddol y GIG yng Nghymru.

Anesthesia

Cyn tynnu eich cilddannedd olaf, byddwch yn cael anesthetig lleol trwy bigiad i fferru'r dant a'r man sy'n ei amgylchynu.

Os ydych chi'n bryderus iawn am y weithdrefn, efallai y bydd eich deintydd neu lawfeddyg yn rhoi tawelydd i chi er mwyn eich helpu i ymlacio. Fel arfer, bydd hyn yn cael ei roi ar ffurf pigiad i'ch braich.

Anaml y bydd angen anesthetig cyffredinol. Pan fydd angen hyn, bydd eich cilddant olaf yn cael ei dynnu yn yr ysbyty, ond fe ddylai fod yn bosibl i chi fynd adref yr un diwrnod â'r driniaeth.

Tynnu'r cilddant olaf

Os nad yw’r dant wedi dod trwy’r deintgig, bydd angen gwneud toriad bach yn y deintgig i gael ato. Efallai y bydd angen tynnu darn bach o’r asgwrn sy’n gorchuddio’r dant hefyd.

Efallai y caiff y dant ei dorri’n rhannau llai o faint i’w wneud yn haws ei dynnu drwy’r agoriad. Os yw’r dant wedi torri drwy’r deintgig, bydd llai o angen gwneud toriad.

Byddwch yn teimlo ychydig o bwysedd ychydig cyn i’r dant gael ei dynnu. Y rheswm am hyn yw bod yn rhaid i’ch deintydd neu lawfeddyg y geg ehangu soced y dant drwy siglo’r dant yn ôl ac ymlaen cyn ei dynnu.

Ni ddylai llawdriniaeth i dynnu cilddannedd olaf fod yn boenus gan y bydd y man yn cael ei fferru. Fodd bynnag, os dechreuwch deimlo poen yn ystod y weithdrefn, rhowch wybod i’ch deintydd neu lawfeddyg y geg fel y gall roi mwy o anesthetig i chi.

Bydd yr amser y mae'n ei gymryd i dynnu'r dant yn amrywio. Gall gweithdrefnau syml gymryd ychydig funudau, ond fe all gymryd mwy nag 20 munud os yw'n fwy cymhleth.

Ar ôl y llawdriniaeth

Os bydd toriad wedi cael ei wneud, efallai y bydd angen defnyddio pwythau toddi i selio'r deintgig. Bydd eich deintydd yn dweud wrthych pa mor hir y bydd yn cymryd i'r pwythau doddi (rhwng 7 a 10 niwrnod fel arfer).

Efallai y bydd eich deintydd yn rhoi lliain rhwyllog dros y man lle cafodd y dant ei dynnu ac yn gofyn i chi roi pwysedd arno trwy gnoi eich genau at ei gilydd am hyd at awr. Mae hyn er mwyn galluogi tolchen waed i ffurfio yn soced gwag y dant. Mae tolchenni gwaed yn rhan o'r broses wella, felly ceisiwch beidio â'u symud.

Mewn rhai achosion, fe allai gwrthfiotigau gael eu rhagnodi os oes gennych haint barhaus.

Am y 24 awr ar ôl tynnu eich cilddant olaf, dylech osgoi:

  • golchi eich ceg gyda hylif
  • yfed alcohol ac ysmygu
  • yfed hylifau poeth, fel te neu gawl
  • gweithgarwch corfforol egnïol
^^ Yn ôl i’r brig

Gwella

Fe all gymryd hyd at bythefnos i wella'n llwyr ar ôl tynnu eich cilddannedd olaf.

Yn ystod y cyfnod hwn, efallai y byddwch yn teimlo:

  • chwyddo (llid) yn eich ceg a'ch bochau - bydd hyn yn waeth am y diwrnodau cyntaf, ond bydd yn gwella'n raddol; bydd pwyso cadach oer yn ysgafn ar eich wyneb yn helpu i leihau'r chwyddo
  • gên stiff, ddolurus - dylai hyn fynd yn llai ymhen 7 i 10 niwrnod; efallai hefyd y bydd y croen o amgylch eich gên wedi cleisio am hyd at bythefnos
  • poen - bydd hyn yn waeth os oedd tynnu'r cilddannedd olaf yn broses gymhleth
  • blas amhleserus yn eich ceg
  • teimlad gogleisiol neu fferdod yr wyneb, y gwefusau neu’r tafod (er bod hyn yn anghyffredin)

Dylech ddweud wrth eich deintydd neu lawfeddyg y geg am waedu gormodol, poen difrifol neu symptomau anarferol eraill yn syth.

Cyngor ar hunanofal

I helpu i leihau poen a'ch cynorthwyo i wella, fe all fod yn ddefnyddiol i:

  • ddefnyddio cyffuriau lleddfu poen fel parasetamol neu ibuprofen (darllenwch a dilynwch gyfarwyddiadau'r gwneuthurwr ar ddosau bob amser) - ceir rhywfaint o dystiolaeth i awgrymu mai ibuprofen yw'r cyffur lleddfu poen gorau i'w gymryd ar ôl cael cilddannedd olaf wedi'u tynnu
  • osgoi gweithgarwch ac ymarfer corff egnïol am ychydig ddyddiau
  • defnyddio gobennydd ychwanegol i gynnal eich pen yn y nos
  • am 24 awr, osgoi rinsio, poeri ac yfed diodydd poeth, neu unrhyw beth arall a allai symud y tolchenni gwaed sy’n ffurfio yn soced gwag y dant, gan eu bod yn helpu’r broses wella
  • osgoi yfed alcohol ac ysmygu
  • bwyta bwyd meddal neu hylifol am ychydig ddyddiau, a chnoi gyda'ch dannedd eraill
  • rinsio'r man lle tynnwyd y dant yn dyner gyda chegolch antiseptig ar ôl 24 awr, ac wedyn yn rheolaidd yn ystod yr  ychydig ddyddiau nesaf - gallwch hefyd ddefnyddio dŵr cynnes gyda llwy de o halen ynddo fel cegolch, i leihau llid a dolur yn y deintgig

Gweithio a gyrru

Fel arfer, argymhellir eich bod yn aros i ffwrdd o'r gwaith am ddiwrnod neu ddau ar ôl cael tynnu cilddant olaf.

Gallwch yrru'n syth ar ôl y driniaeth os defnyddiwyd anesthetig lleol, ond dylech osgoi gyrru am 24 awr o leiaf os defnyddiwyd tawelydd, neu 48 awr os cynhaliwyd y driniaeth o dan anesthetig cyffredinol.

Dychwelyd i'r drefn arferol

Ar ôl i'ch cilddannedd olaf gael eu tynnu ac i unrhyw chwyddo a chleisiau ddiflannu, dylai eich ceg a'ch wyneb fynd yn ôl i fel ag yr oeddent cyn y weithdrefn.

Fel arfer, byddwch yn gallu brwsio'ch dannedd yn ôl yr arfer ymhen ychydig ddyddiau. Gwnewch yn siwr eich bod yn gorffen cymryd unrhyw gwrs o wrthfiotigau a roddwyd i chi.

Efallai y bydd apwyntiad archwilio'n cael ei drefnu oddeutu wythnos ar ôl y weithdrefn. Dyma pryd y gallai unrhyw bwythau sy'n weddill gael eu tynnu.

^^ Yn ôl i’r brig

Cymhlethdodau

Yn yr un modd ag unrhyw driniaeth, mae rhywfaint o risgiau'n gysylltiedig â thynnu cilddannedd olaf. Fodd bynnag, mae'r risgiau hyn yn eithaf bach fel arfer.

Gall y risgiau gynnwys:

  • soced sych - pan na fydd tolchen waed yn datblygu yn soced y dant, neu os bydd y dolchen waed yn symud
  • niwed i nerf - gall hyn achosi problemau dros dro neu barhaol, fel poen a fferdod
  • haint - mae arwyddion yn cynnwys tymheredd uchel, rhedlif melyn neu wyn yn dod o'r man lle tynnwyd y cilddant olaf, a phoen a chwyddo parhaus
  • gwaedu

Dylech fynd i weld eich deintydd os oes gennych arwyddion haint ar ôl y driniaeth, neu os ydych chi'n gwaedu'n drwm o'r man lle tynnwyd y cilddant olaf.

Soced sych

Soced sych (ostëitis yr asgwrn gorfannol) yw un o'r cymhlethdodau mwyaf cyffredin sy'n codi wrth dynnu cilddannedd olaf.  Mae'n digwydd pan na fydd tolchen waed yn datblygu yn soced y dant, neu os yw'r dolchen waed yn symud neu'n diflannu. Gall hyn ddigwydd tri i bum niwrnod ar ôl y llawdriniaeth.

Mae'r soced gwag yn achosi poen dolurus neu wyniol yn eich deintgig neu'ch gên, sy'n gallu bod yn ddwys. Gall arogl neu flas amhleserus ddod o soced gwag y dant hefyd. Os edrychwch i mewn i'r soced, efallai y byddwch yn gallu gweld asgwrn yn y golwg yn hytrach na tholchen waed.

Mae mwy o risg y byddwch yn datblygu soced sych:

  • os nad ydych yn dilyn cyfarwyddiadau eich deintydd ar ôl cael tynnu'r cilddant olaf
  • os ydych chi'n ysmygu
  • os ydych chi wedi dioddef o'r cyflwr o'r blaen
  • os ydych chi dros 25 oed
  • os oedd tynnu'r cilddant olaf yn broses gymhleth

Cysylltwch â'ch deintydd neu lawfeddyg os credwch fod gennych soced sych. Fe all gael gwared ag unrhyw weddillion o'r soced neu ei orchuddio â gorchudd meddyginiaethol, y gellir ei dynnu a rhoi un arall yn ei le yn rheolaidd nes bydd y soced yn gwella.

Niwed i nerf

Er bod hyn yn llai cyffredin o lawer na soced sych, mae niwed i rannau o'r nerf deircainc yn gallu digwydd wrth dynnu cilddant olaf. Gall hyn achosi poen, teimlad gogleisiol a fferdod yn y tafod, y wefus isaf, yr ên, y dannedd a'r deintgig.

Yn y rhan fwyaf o achosion, mae'r niwed dros dro, gan bara ychydig wythnosau neu fisoedd. Fodd bynnag, fe all fod yn barhaol os yw'r nerf wedi cael ei niweidio'n ddifrifol.

Gall niwed i nerf darfu ar eich gweithgareddau pob dydd, gan wneud pethau fel bwyta ac yfed yn anodd ac yn boenus.

Gwneir pob ymdrech i leihau posibilrwydd niwed i nerf pan fydd eich cilddant olaf yn cael ei dynnu, a dylid dweud wrthych am risg cymhlethdodau cyn y driniaeth.

Anesthetig cyffredinol

Weithiau, bydd angen defnyddio anesthetig cyffredinol pan fydd cilddant olaf yn cael ei dynnu.

Mae rhai risgiau ychwanegol yn gysylltiedig â hyn, ond mae cymhlethdodau'n anghyffredin iawn, gan ddigwydd mewn llai nag un o bob 10,000 o achosion.

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 10/06/2019 11:25:08