Cyflwyniad

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Mae diabetes yn gyflwr gydol oes sy'n achosi i lefel siwgr gwaed unigolyn fynd yn rhy uchel.

Mae dau brif fath o diabetes - diabetes math 1 a diabetes math 2.

Mae 3.2 miliwn o bobl yn y DU wedi cael diagnosis o ddiabetes. Erbyn 2030, disgwylir y bydd y ffigur hwn yn codi i 4.6 miliwn, gyda 90% o'r rheiny yr effeithiwyd arnynt yn dioddef o diabetes math 2. Ar hyn o bryd, yn ôl gwefan Iechyd yng Nghymru, mae diabetes gan ryw 150,000 o bobl yng Nghymru. 

Mae'r elusen Diabetes UK yn amcangyfrif fod diabetes gan ryw 630,000 o bobl yn y DU ond nad ydynt wedi cael diagnosis.

Mae gan lawer mwy o bobl lefelau siwgr gwaed uwch na'r amrediad arferol, ond heb fod yn ddigon uchel i gael diagnosis o ddiabetes.

Gelwir hyn yn gyflwr cyn-diabetes weithiau. Os yw eich lefel siwgr gwaed yn uwch na'r amrediad arferol, mae mwy o risg y byddwch yn datblygu diabetes llawn.

Mae'n bwysig iawn gwneud diagnosis o ddiabetes mor gynnar ag y bo modd am y bydd yn mynd yn waeth os na chaiff ei drin.

Dylech felly fynd i weld eich meddyg teulu cyn gynted â phosibl os oes gennych symptomau, fel teimlo'n sychedig, pasio dŵr yn amlach na'r arfer a theimlo'n flinedig drwy'r amser.

Symptomau diabetes

Dyma yw prif symptomau diabetes:

  • teimlo'n sychedig iawn
  • pasio dŵr yn amlach nag arfer, yn enwedig yn y nos
  • teimlo'n flinedig iawn
  • colli pwysau a cholli praffter yn y cyhyrau
  • cosi o amgylch y pidyn neu'r fagina, neu byliau aml o'r llindag [thrush]
  • briwiau neu glwyfau sy'n araf yn gwella
  • golwg aneglur (yn cael ei achosi gan lens y llygad yn mynd yn sych)

Gall diabetes math 1 ddatblygu'n gyflym dros wythnosau neu ddiwrnodau hyd yn oed.

Mae diabetes math 2 gan lawer o bobl am flynyddoedd heb sylweddoli hynny am fod y symptomau cynnar yn tueddu bod yn rhai cyffredinol.

Beth sy'n achosi diabetes?

Mae lefel y siwgr yn y gwaed yn cael ei rheoli gan hormon o'r enw inswlin, sy'n cael ei gynhyrchu gan y pancreas (chwarren y tu ôl i'r stumog).

Pan fydd bwyd yn cael ei dreulio ac yn mynd i mewn i'ch llif gwaed, bydd inswlin yn symud glwcos allan o'r gwaed ac i mewn i gelloedd, lle caiff ei dorri i lawr i gynhyrchu egni.

Os oes diabetes gennych, fodd bynnag, nid yw eich corff yn gallu torri'r glwcos i lawr a'i droi yn egni. Y rheswm am hyn yw naill ai nad oes digon o inswlin i symud y glwcos, neu nid yw'r inswlin sy'n cael ei gynhyrchu yn gweithio'n iawn.

Diabetes math 1

Mewn diabetes math 1, mae system imiwnedd y corff yn ymosod ar y celloedd sy'n cynhyrchu inswlin ac yn eu dinistrio. Gan nad oes unrhyw inswlin yn cael ei gynhyrchu, mae eich lefelau glwcos yn cynyddu, a gall hynny achosi difrod difrifol i organau'r corff.

Yn aml mae diabetes math 1 yn cael ei alw'n ddiabetes sy'n ddibynnol ar inswlin. Mae hefyd yn cael ei adnabod weithiau fel diabetes ieuenctid neu diabetes cynnar am ei fod fel arfer yn datblygu cyn 40 oed, ac yn aml yn ystod blynyddoedd yr arddegau.

Mae diabetes math 1 yn llai cyffredin na diabetes math 2. Yn y DU, mae'n effeithio ar ryw 10% o'r holl oedolion â diabetes.

Os cewch ddiagnosis o diabetes math 1, bydd angen pigiadau inswlin arnoch am weddill eich bywyd. Hefyd, bydd angen i chi dalu sylw manwl i rai agweddau ar eich ffordd o fyw a'ch iechyd i sicrhau bod eich lefelau glwcos gwaed yn aros yn gytbwys. Er enghraifft, bydd angen i chi bwyta'n iach, gwneud ymarfer corff rheolaidd a chynnal profion gwaed rheolaidd.

Darllenwch fwy am diabetes math 1 a byw gyda diabetes.

Diabetes math 2

Diabetes math 2 yw lle nad yw'r corff yn cynhyrchu digon o inswlin neu nid yw celloedd y corff yn adweithio i inswlin. Gelwir hyn yn ymwrthedd i inswlin.

Mae diabetes math 2 yn llawer mwy cyffredin na diabetes math 1. Yn y DU, mae diabetes math 2 gan ryw 90% o'r holl oedolion â diabetes.

Os cewch ddiagnosis o diabetes math 2, efallai y byddwch yn gallu rheoli'ch symptomau drwy fwyta deiet iach, gwneud ymarfer corff yn rheolaidd a monitro eich lefelau glwcos gwaed.

Fodd bynnag, gan fod diabetes math 2 yn gyflwr cynyddol, efallai y bydd angen meddyginiaeth arnoch yn y pen draw, ar ffurf tabledi fel arfer.

Mae diabetes math 2 yn cael ei gysylltu â gordewdra yn aml. Weithiau cyfeirir at ddiabetes sy'n gysylltiedig â gordewdra fel diabetes aeddfedrwydd am ei fod yn fwy cyffredin ymhlith pobl hŷn.

Gallwch ddefnyddio'r cyfrifiannell pwysau iach BMI i wirio a ydych yn bwysau iach.

Darllenwch mwy am diabetes math 2.

Diabetes cyfnod cario (yn ystod beichiogrwydd)

Yn ystod beichiogrwydd, bydd rhai menywod yn cael lefelau mor uchel o glwcos yn eu gwaed fel nad yw eu corff yn gallu cynhyrchu digon o inswlin i'w amsugno i gyd. Gelwir hyn yn ddiabetes cyfnod cario ac mae'n effeithio ar hyd at 18 o bob 100 o fenywod yn ystod beichiogrwydd.

Gall beichiogrwydd hefyd wneud diabetes math 1 sydd gennych yn barod yn waeth. Gall diabetes cyfnod cario gynyddu'r risg y bydd problemau iechyd yn datblygu mewn baban heb ei eni, felly mae'n bwysig cadw'ch lefelau glwcos gwaed o dan reolaeth.

Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd diabetes cyfnod cario yn datblygu yn ystod yr ail dymor mewn beichiogrwydd (wythnosau 14 i 26) a bydd yn diflannu ar ôl i'r baban gael ei eni.

Fodd bynnag, mae mwy o risg (30%) y bydd menywod â diabetes cyfnod cario yn datblygu diabetes math 2 nes ymlaen mewn bywyd (o gymharu â risg o 10% ar gyfer y boblogaeth gyffredinol).

Darllenwch fwy am diabetes cyfnod cario.

^^ Yn ôl i’r brig

Cysylltau dethol

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 07/12/2016 10:35:18