Cyflwyniad

Alergedd yw adwaith gan y corff i fwyd neu sylwedd penodol.

Mae alergeddau yn gyffredin iawn. Credir eu bod yn effeithio ar un o bob pedwar o bobl yn y DU ar ryw adeg yn eu bywydau.

Maent yn arbennig o gyffredin ymhlith plant. Bydd rhai alergeddau yn diflannu wrth i blentyn fynd yn hŷn, er bod llawer ohonynt yn alergeddau sy'n para am oes. Gall oedolion ddatblygu alergeddau i bethau nad oedd ganddynt alergedd iddynt o'r blaen.

Gall bod ag alergedd fod yn niwsans ac effeithio ar eich gweithgareddau bob dydd, ond mae'r rhan fwyaf o adweithiau alergaidd yn ysgafn a gellir eu cadw dan reolaeth i raddau helaeth. Gall adweithiau difrifol ddigwydd o bryd i'w gilydd, ond mae'r rhain yn anghyffredin.

Alergeddau cyffredin

Mae sylweddau sy'n achosi adweithiau alergaidd yn cael eu galw'n alergenau. Mae rhai o'r alergenau mwyaf cyffredin yn cynnwys:

  • paill glaswellt a choed – gelwir alergedd i'r rhain yn clefyd y gwair (rhinitis alergaidd)
  • gwiddon llwch
  • deunydd oddi ar gorff anifeiliaid (darnau bach iawn o groen neu wallt)
  • bwyd – yn enwedig cnau, ffrwythau, pysgod cregyn, wyau a llaeth buwch
  • brathiadau a phigiadau gan bryfed
  • meddyginiaeth – gan gynnwys ibuprofen, aspirin, a rhai gwrthfiotigau
  • latecs – a ddefnyddir i wneud rhai menig a condomau
  • llwydni – gall y rhain ryddhau gronynnau bach i'r aer y gallwch eu hanadlu i mewn
  • cemegolion y cartref – gan gynnwys y rheiny a geir mewn glanedyddion a llifynnau gwallt

Yn gyffredinol, nid yw'r rhan fwyaf o'r alergenau hyn yn niweidiol i bobl nad oes ganddynt alergedd iddynt.

Symptomau adwaith alergaidd

Bydd adweithiau alergaidd fel arfer yn digwydd yn gyflym o fewn ychydig funudau o ddod i gysylltiad ag alergen.

Gallant achosi:

  • tisian
  • trwyn yn rhedeg neu drwyn llawn
  • llygaid coch, coslyd a dyfrllyd
  • gwichian a pheswch
  • brech goslyd, goch
  • symptomau asthma neu ecsema yn gwaethygu

Mae'r rhan fwyaf o adweithiau alergaidd yn ysgafn, ond weithiau gall adwaith difrifol a elwir yn anaffylacsis neu sioc anaffylactig ddigwydd. Mae hwn yn argyfwng meddygol ac mae angen triniaeth frys.

Darllenwch fwy ynghylch symptomau alergeddau.

Cael help ar gyfer alergeddau

Ewch i weld eich meddyg teulu os ydych yn credu y gallech chi neu eich plentyn fod wedi cael adwaith alergaidd i rywbeth.

Gall symptomau adwaith alergaidd gael eu hachosi gan gyflyrau eraill hefyd. Bydd eich meddyg teulu'n gallu helpu i benderfynu p'un a yw'n debygol fod alergedd gennych.

Os yw eich meddyg teulu yn meddwl y gallech fod ag alergedd ysgafn, gall gynnig cyngor a thriniaeth i helpu rheoli'r cyflwr.

Os yw eich alergedd yn ddifrifol iawn neu os nad yw'n glir beth mae gennych alergedd iddo, efallai y bydd eich meddyg teulu'n eich cyfeirio at arbenigwr alergeddau i gael profion a chyngor ynghylch triniaeth.

Darllenwch fwy ynghylch profion alergedd.

Sut i reoli alergedd

Mewn llawer o achosion, y ffordd fwyaf effeithiol o reoli alergedd yw osgoi'r alergen sy'n achosi'r adwaith pryd bynnag y bo modd.

Er enghraifft, os oes gennych alergedd bwyd, dylech wirio rhestr gynhwysion y bwyd am alergenau cyn ei fwyta. Mae gwybodaeth am labelu alergenau bwyd gan yr Asiantaeth Safonau Bwyd.

Mae nifer o feddyginiaethau ar gael hefyd i helpu rheoli symptomau adweithiau alergaidd, gan gynnwys:

  • cyffuriau gwrth-histamin – gellir cymryd y rhain pan sylwch ar symptomau adwaith, neu cyn dod i gysylltiad ag alergen er mwyn atal adwaith rhag digwydd
  • cyffuriau llacio – tabledi, capsiwlau, chwistrellau trwynol neu hylifau y gellir eu defnyddio fel triniaeth tymor byr ar gyfer trwyn llawn
  • golchdrwythau ac elïau, fel hufennau lleithio (esmwythyddion) – gall y rhain leihau cochni'r croen a lleihau cosi
  • meddyginiaeth steroid – chwistrellau, diferion, hufennau, anadlwyr a thabledi sy'n gallu helpu lleihau cochni a chwyddo a achosir gan adwaith alergaidd

I rai pobl ag alergeddau difrifol iawn, efallai y caiff triniaeth a elwir yn imiwnotherapi ei hargymell.

Mae hyn yn golygu dod i gysylltiad â'r alergen mewn modd a reolir dros nifer o flynyddoedd, fel bod eich corff yn dod yn gyfarwydd ag ef ac nad yw'n adweithio iddo mor ddifrifol.

Darllenwch fwy ynghylch trin alergedd ac osgoi adweithiau alergaidd.

Beth sy'n achosi alergeddau?

Bydd alergeddau'n digwydd pan fydd system imiwnedd y corff yn adweithio i sylwedd arbennig fel pe bai'n niweidiol.

Nid yw'n glir pam fydd hyn yn digwydd, ond mae hanes o alergeddau yn y teulu gan y rhan fwyaf o bobl yr effeithir arnynt, neu mae ganddynt gyflyrau sydd â chysylltiad agos, fel asthma neu ecsema.

Mae nifer y bobl ag alergeddau yn cynyddu bob blwyddyn. Nid ydym yn deall y rhesymau dros hyn, ond un o'r prif ddamcaniaethau yw ei fod yn ganlyniad byw mewn amgylchedd glannach, rhydd o germau, sy'n lleihau nifer y germau y mae'n rhaid i'n system imiwnedd ddelio â nhw.

Credir y gall hyn achosi i'r system imiwnedd or-ymateb pan ddaw i gysylltiad â sylweddau nad ydynt yn niweidiol.

Ai alergedd, sensitifrwydd neu anoddefgarwch ydyw?

alergedd – adwaith a gynhyrchir gan system imiwnedd y corff wrth iddo ddod ar draws sylwedd sydd fel arfer yn ddiniwed.

sensitifrwydd – dyma brofi sgîl-effaith arferol yn waeth nag arfer wrth ddod i gysylltiad â sylwedd; er enghraifft, gall y caffein mewn cwpanaid o goffi achosi symptomau eithafol, megis crychguriadau'r galon a chrynu

anoddefgarwch – dyma pan fydd sylwedd yn achosi symptomau annymunol, fel dolur rhydd, ond nid yw'n tarfu ar y system imiwnedd; gall pobl sydd ag anoddefgarwch at fwydydd penodol fwyta ychydig ohonynt heb gael unrhyw broblemau fel arfer

Os credwch eich bod yn cael adwaith alergol gallwch ddefnyddio'r Gwiriwr Symptomau Alergedd i wybod beth i'w wneud.

^^ Yn ôl i’r brig

Symptomau

Mae symptomau adwaith alergaidd fel arfer yn datblygu o fewn munudau o ddod i gysylltiad â rhywbeth y mae gennych alergedd iddo, er y gall ddatblygu'n raddol dros ychydig o oriau weithiau.

Er y gall adweithiau alergaidd fod yn niwsans a rhwystro'ch gweithgareddau arferol, mae'r rhan fwyaf o adweithiau yn ysgafn. Yn achlysurol iawn, gall adwaith difrifol a elwir yn anaffylacsis ddigwydd.

Prif symptomau alergeedd

Mae symptomau cyffredin adwaith alergaidd yn cynnwys:

Mae'r symptomau'n amrywio gan ddibynnu ar beth y mae gennych alergedd iddo a sut y dewch i gysylltiad ag ef. Er enghraifft, efallai y bydd gennych drwyn diferol os dewch i gysylltiad â phaill, yn datblygu brech os oes gennych alergedd croen, neu'n teimlo'n gyfoglyd os byddwch yn bwyta rhywbeth y mae gennych alergedd iddo.

Ewch i weld eich meddyg teulu os gallech chi neu'ch plentyn fod wedi cael adwaith alergaidd i rywbeth. Fe all helpu i benderfynu p'un a yw'r symptomau'n cael eu hachosi gan alergedd neu gyflwr arall. Darllenwch fwy ynghylch gwneud diagnosis o alergeddau.

Adwaith alergaidd difrifol (anaffylacsis)

Mewn achosion prin, gall alergedd arwain at adwaith alergaidd difrifol a elwir yn anaffylacsis neu sioc anaffylactig, a all fod yn farwol.

Mae hwn yn effeithio ar y corff cyfan, ac fel arfer bydd yn datblygu o fewn munudau o ddod i gysylltiad â rhywbeth y mae gennych alergedd iddo.

Mae arwyddion anaffylacsis yn cynnwys unrhyw rai o'r symptomau uchod, yn ogystal â:

  • chwyddo yn y llwnc a'r geg
  • anhawster anadlu
  • penysgafnder
  • dryswch
  • croen neu wefusau glas
  • llewygu a mynd yn anymwybodol

Mae anaffylacsis yn argyfwng meddygol ac mae angen triniaeth frys. Darllenwch fwy ynghylch anaffylacsis i gael gwybodaeth am beth i wneud os bydd yn digwydd.

^^ Yn ôl i’r brig

Diagnosis

Os ydych chi'n credu bod gennych alergedd, dywedwch wrth eich meddyg teulu am y symptomau rydych yn eu cael, pryd a pha mor aml maen nhw'n digwydd ac a yw'n ymddangos eu bod yn cael eu sbarduno gan rywbeth.

Gall eich meddyg teulu gynnig cyngor a thriniaeth ar gyfer mân alergeddau sydd ag achos amlwg iddynt.

Os oes gennych alergedd mwy difrifol neu os nad yw'n amlwg beth sydd gennych alergedd iddo, efallai y cewch eich atgyfeirio i gael prawf alergedd mewn clinig alergedd arbenigol. Caiff y profion y gellir eu cynnal eu disgrifio isod.

Prawf pigo’r croen

Prawf pigo'r croen yw un o'r profion alergedd mwyaf cyffredin.

Mae'r prawf yn cynnwys rhoi diferyn o hylif ar flaen eich braich sy'n cynnwys sylwedd y gallai fod gennych alergedd iddo. Yna caiff y croen o dan y diferyn ei bigo'n ysgafn gyda nodwydd. Os oes gennych alergedd i'r sylwedd, bydd lwmp coch a choslyd yn ymddangos o fewn 15 munud.

Mae prawf pigo'r croen yn ddi-boen ac yn ddiogel iawn. Gwnewch yn siŵr nad ydych chi'n cymryd cyffuriau gwrth-histamin cyn y prawf, gan eu bod yn gallu ymyrryd â'r canlyniadau.

Profion gwaed

Gellir defnyddio profion gwaed yn lle, neu ochr yn ochr â phrofion pigo'r croen i helpu i wneud diagnosis o alergeddau cyffredin.

Caiff sampl o'ch gwaed ei dynnu a'i ddadansoddi am wrthgyrff penodol a gynhyrchir gan eich system imiwnedd mewn ymateb i alergen.

Profion clwt 

Defnyddir profion clwt i ymchwilio i fath o ecsema o'r enw dermatitis cyswllt, sy'n gallu cael ei achosi drwy eich croen yn dod i gyswllt ag alergen.

Mae ychydig bach o’r alergen posibl yn cael ei daenu ar ddisgau metel arbennig sydd wedyn yn cael eu tapio ar eich croen am 48 awr a'u monitro i weld sut mae’r croen yn ymateb.

Deiet dileu bwyd

Os amheuir bod gennych alergedd bwyd, efallai y cewch eich cynghori i osgoi bwyta rhyw fwyd penodol i weld a fydd eich symptomau'n gwella.

Ar ôl ychydig wythnosau, efallai y gofynnir i chi fwyta'r bwyd eto i wirio a ydych chi'n cael adwaith arall.

Peidiwch â cheisio gwneud hyn eich hun heb ei drafod gyda gweithiwr gofal iechyd cymwysedig.

Profion her

Mewn ychydig o achoson, gellir defnyddio prawf o'r enw her bwyd hefyd i wneud diagnosis o alergedd bwyd.

Yn ystod y prawf, mae'r bwyd rydych yn credu bod gennych alergedd iddo yn cael ei roi i chi'n raddol gan gynyddu'r maint, i weld sut rydych yn ymateb o dan oruchwyliaeth agos.

Mae'r prawf hwn yn fwy peryglus na mathau eraill o brofion, gan y gallai achosi adwaith difrifol, ond dyma'r ffordd fwyaf cywir o ganfod alergeddau bwyd. Ac mae profion her bob amser yn cael eu cynnal mewn clinig lle gellir trin adwaith difrifol os bydd yn datblygu.

Pecynnau profi alergedd

Nid yw defnyddio pecynnau profi alergedd masnachol yn cael ei argymell. Mae'r profion hyn yn aml o safon is na'r rhai sy'n cael eu darparu gan y GIG neu glinigau preifat achrededig, ac yn gyffredinol ystyrir eu bod yn annibynadwy.

Dylai profion alergedd gael eu dehongli gan weithiwr proffesiynol cymwysedig sydd â gwybodaeth fanwl am eich symptomau a'ch hanes meddygol.

^^ Yn ôl i’r brig

Triniaeth

Mae'r driniaeth ar gyfer alergedd yn dibynnu ar beth y mae gennych alergedd iddo. Mewn llawer o achosion, bydd eich meddyg teulu'n gallu cynnig cyngor a thriniaeth.

Bydd yn eich cynghori ynglŷn â chymryd camau i osgoi dod i gysylltiad â'r sylwedd y mae gennych alergedd iddo, a gall argymell meddyginiaeth i reoli eich symptomau.

Osgoi dod i gysylltiad ag alergenau

Osgoi'r pethau y mae gennych alergedd iddynt yw'r ffordd orau i gadw'ch symptomau o dan reolaeth, er nad yw hyn yn ymarferol bob amser.

Er enghraifft, efallai y gallwch helpu i reoli:

  • alergeddau bwyd drwy fod yn ofalus ynghylch beth rydych yn ei fwyta
  • alergeddau anifeiliaid trwy gadw anifeiliaid anwes tu allan gymaint â phosibl a'u golchi'n rheolaidd
  • alergeddau llwydni trwy gadw'ch cartref yn sych a sicrhau ei fod wedi'i awyru'n dda, a delio gydag unrhyw leithder ac anwedd
  • clefyd y gwair drwy aros mewn ac osgoi mannau glaswelltog pan fydd y cyfrif paill yn uchel
  • alergeddau gwiddon llwch trwy ddefnyddio duvets a gobenyddion atal alergedd, a gosod lloriau pren yn hytrach na charpedi

Darllenwch fwy ynghylch atal adweithiau alergaidd.

Meddyginiaethau alergedd

Mae meddyginiaethau ar gyfer alergeddau ysgafn ar gael o fferyllfeydd heb bresgripsiwn, ond gofynnwch i'ch fferyllydd neu feddyg teulu am gyngor bob tro cyn dechrau cymryd unrhyw feddyginiaeth newydd, gan nad ydynt yn addas ar gyfer pawb.

Cyffuriau gwrth-histamin

Cyffuriau gwrth-histamin yw'r prif feddyginiaethau ar gyfer alergeddau. Gallwch eu defnyddio:

  • pryd bynnag y byddwch yn sylwi ar symptomau adwaith alergaidd
  • i atal adweithiau alergaidd - er enghraifft, gallwch eu cymryd yn y bore os oes clefyd y gwair gennych ac rydych yn gwybod fod y cyfrif paill yn uchel y diwrnod hwnnw

Gellir cymryd cyffuriau gwrth-histamin fel tabledi, capsiwlau, eli, hylif, diferion i'r llygaid neu chwistrellau trwynol, gan ddibynnu ar ba ran o'r corff y mae eich alergedd yn effeithio arni.

Meddyginiaethau llacio 

Gellir defnyddio meddyginiaethau llacio fel triniaeth fyr-dymor ar gyfer trwyn llawn sy'n cael ei achosi gan adwaith alergaidd.

Mae modd eu cymryd ar ffurf tabledi, capsiwlau, chwistrellwyr trwynol neu ar ffurf hylif. Peidiwch â'u defnyddio am fwy nag wythnos ar y tro, gan y gall eu defnyddio am gyfnodau hir wneud eich symptomau yn waeth.

Golchdrwythau a hufennau

Gall croen coch a choslyd a achosir gan adwaith alergaidd gael ei drin weithiau gyda hufennau a golchdrwythau dros y cownter, fel:

  • esmwythyddion (hufennau lleithio)  i gadw'r croen yn llaith a'i amddiffyn rhag alergenau
  • golchdrwyth calamin i leihau'r cosi
  • steroidau i leihau llid (gweler isod)

Steroidau

Gall meddyginiaethau steroid helpu i leihau llid a achosir gan adwaith alergaidd. Maent ar gael fel:

Mae chwistrellau, diferion a hufennau steroid gwan ar gael heb bresgripsiwn. Mae hufennau cryfach, anadlyddion a thabledi ar gael ar bresgripsiwn gan eich meddyg teulu.

Imiwnotherapi (dadsensiteiddio)

Gall imiwnotherapi fod yn opsiwn i nifer fach o bobl sydd â rhai alergeddau difrifol a pharhaus nad ydynt yn gallu rheoli eu symptomau gan ddefnyddio'r mesurau uchod.

Mae'r driniaeth yn cynnwys cael dosys bach o'r alergen bob hyn a hyn - naill ai fel pigiad, neu fel diferion neu dabledi o dan y tafod - dros nifer o flynyddoedd.

Gall y chwistrelliad ond cael ei roi mewn clinig arbenigol o dan oruchwyliaeth meddyg, gan fod risg fach o adwaith difrifol. Gellir cymryd y diferion neu'r tabledi gartref gan amlaf.

Nod y driniaeth yw helpu eich corff i arfer â'r alergen fel nad yw'n adweithio iddo mor ddifrifol. Ni fydd hyn yn gwella eich alergedd o angenrheidrwydd, ond bydd yn ei wneud yn fwy ysgafn ac yn golygu y gallwch gymryd llai o feddyginiaeth.

Trin adweithiau alergaidd difrifol (anaffylacsis)

Gallai rhai pobl ag alergeddau difrifol gael adweithiau sy'n bygwth bywyd, sy'n cael ei adnabod fel anaffylacsis neu sioc anaffylactig.

Os oes perygl y gall hyn ddigwydd i chi, rhoddir chwistrellwwyr arbennig i chi sy'n cynnwys meddyginiaeth a elwir yn adrenalin i'w ddefnyddion mewn argyfwng.

Os byddwch yn datblygu symptomau anaffylacsis, fel anhawster anadlu, dylech chwistrellu eich hun ar ochr allan y glun cyn ceisio help meddygol brys.

Darllenwch ragor ynghylch trin anaffylacsis.

Trin cyflyrau alergaidd penodol

Defnyddiwch y dolenni isod i gael gwybodaeth am sut y caiff alergeddau penodol a chyflyrau cysylltiedig eu trin.

^^ Yn ôl i’r brig

Atal

Y ffordd orau o atal adwaith alergaidd yw osgoi'r sylwedd y mae gennych alergedd iddo, er nad yw hyn bob amser yn hawdd nac yn ymarferol.

Isod rhoddir cyngor ymarferol a ddylai eich helpu i osgoi'r alergenau mwyaf cyffredin.

Gwiddon llwch tŷ

Un o achosion mwyaf cyffredin alergeddau yw gwiddon llwch. Pryfed bach bach a geir mewn llwch tŷ yw gwiddon llwch. Gallwch gyfyngu ar faint o widdon sydd yn eich tŷ drwy:

  • ddewis gorchuddion pren neu finyl caled ar y llawr yn lle carped
  • gosod llenni rholer y gellir eu sychu'n lân yn rhwydd
  • dewis celfi lledr, plastig neu finyl yn lle celfi â defnydd drostynt
  • glanhau clustogau, teganau meddal, llenni a dodrefn â defnydd drostynt yn rheolaidd, naill ai trwy eu golchi (ar dymheredd uchel) neu drwy ddefnyddio sugnwr llwch
  • defnyddio gorchuddion atal alergedd wedi'u profi ar fatresi, duvets a gobenyddion
  • defnyddio sugnwr llwch sydd â hidlydd HEPA (aer gronynnol effeithlonrwydd uchel) wedi'i osod ynddo, oherwydd ei fod yn gallu sugno mwy o lwch na sugnwr llwch arferol
  • defnyddio clytiau gwlyb, glân i dynnu llwch yn rheolaidd - osgowch dynnu llwch â chlwtyn sych gan y gall hyn ledaenu llwch i'r aer

Canolbwyntiwch eich ymdrechion i reoli gwiddon llwch yn yr ardaloedd o'ch cartref lle'r ydych yn treulio'r rhan fwyaf o'r amser, fel yr ystafell wely a'r ystafell fyw.

Gallwch gael mwy o wybodaeth am alergeddau yn y cartref ar wefa Allergy UK.

Anifeiliaid anwes

Nid blew anifeiliaid anwes sy'n achosi adwaith alergaidd ond yn hytrach dod i gysylltiad â fflawiau o'u croen marw, poer a throeth sych.

Os na allwch chi symud anifail anwes o'r tŷ yn barhaol, gallech roi cynnig ar y canlynol:

  • cadwch anifeiliaid anwes y tu allan cymaint â phosibl, neu eu cyfyngu nhw i ran benodol o'r tŷ, a gorau oll os nad oes carped ynddi
  • peidio â gadael i anifeiliaid anwes fynd i mewn i ystafelloedd gwely
  • golchi anifeiliaid anwes o leiaf unwaith bob wythnos
  • brwsio cŵn yn rheolaidd y tu allan i'r tŷ
  • golchi'n rheolaidd yr holl flancedi gwely a dodrefn meddal y mae'r anifail anwes wedi gorwedd arnynt
  • defnyddio hidlydd aer mewn ystafelloedd lle'r ydych yn treulio'r rhan fwyaf o'ch amser
  • cynyddu awyriad gyda gwyntyllau, aerdymheru neu drwy agor ffenestri

Os ydych chi'n ymweld â ffrind neu berthynas sydd ag anifail anwes, gofynnwch iddo/iddi beidio â thynnu llwch neu ddefnyddio'r sugnwr llwch ar y diwrnod pan fyddwch chi'n ymweld, gan y bydd hyn yn codi'r alergenau i'r aer. Gall cymryd meddyginiaeth gwrth-histamin awr cyn mynd i mewn i dŷ lle y cedwir anifeiliaid anwes helpu i leihau'r symptomau.

Ceir mwy o wybodaeth ar wefan Allergy UK am alergeddau anifeiliaid anwes domestig.

Sborau llwydni

Gall gronynnau bach bach a ryddheir gan lwydni achosi adwaith alergaidd mewn rhai pobl. 

Gallwch helpu i atal hyn drwy:

  • gadw eich cartref yn sych ac wedi'i awyru'n dda
  • symud unrhyw blanhigion tŷ allan o'ch cartref
  • peidio â sychu dillad yn y tŷ, cadw dillad mewn cypyrddau llaith na chadw dillad yn rhy dynn mewn wardrobau
  • cymryd camau i drin lleithder ac anwedd yn eich cartref
  • osgoi adeiladau llaith, pren llaith a dail pydredig, glaswellt wedi torri a thomenni compost

Alergeddau bwyd

Yn ôl y gyfraith, mae'n rhaid i wneuthurwyr bwyd ddangos yn eglur ar label unrhyw fwydydd sy'n cynnwys rhywbeth y mae'n hysbys ei fod yn achosi adwaith alergaidd mewn rhai pobl. Trwy ddarllen y rhestr cynhwysion ar y label yn ofalus, fe ddylai fod yn bosibl i chi osgoi adwaith alergaidd.

Bydd pobl sydd ag alergeddau bwyd yn profi adwaith alergaidd wrth fwyta allan mewn bwyty yn fwyaf aml. Gallwch osgoi hyn trwy:

  • beidio â dibynnu ar y disgrifiad sydd ar y fwydlen yn unig (cofiwch fod sawl saws a dresin yn gallu cynnwys alergenau)
  • cyfathrebu'n eglur â'r staff gweini a gofyn am eu cyngor
  • osgoi mannau lle y gallai gwahanol fathau o fwyd ddod i gysylltiad â'i gilydd, fel bwffe neu siopau bara
  • rhoi gwybod i staff y bwyty am eich gofynion dietegol, gan gynwys pa mor ddifrifol yw eich alergedd neu anoddefiad bwyd
  • gwirio bob tro pa alergenau sydd yn y bwyd hyd yn oes os ydych wedi'i fwyta o'r blaen, gan y gall ryseitiau a chynhwysion newid

Cofiwch fod prydau syml yn llai tebygol o gynnwys cynhwysion 'cudd'. Os nad ydych chi'n siŵr ynglŷn â phryd bwyd, peidiwch â mentro ei fwyta.

Darllenwch ragor am byw gydag alergedd bwyd a cyngor gan yr Asiantaeth Safonau Bwyd ar labelu alergenau bwyd.

Clefyd y gwair

Mae alergeddau paill – a adnabyddir yn gyffredin fel clefyd y gwair – yn cael eu hachosi pan fydd coed a glaswellt yn rhyddhau paill i'r aer. Mae meddygon yn galw clefyd y gwair yn rhinitis alergaidd yn aml.

Bydd mathau gwahanol o blanhigion yn cynhyrchu paill ar wahanol adegau o'r flwyddyn, felly bydd y misoedd y mae clefyd y gwair yn effeithio arnoch chi'n dibynnu ar ba fath o baill sy'n achosi eich alergedd. Yn nodweddiadol, caiff pobl eu heffeithio yn ystod y gwanwyn (coed) a'r haf (glaswellt).

Er mwyn cadw eich clefyd gwair o dan reolaeth, fe allwch chi:

  • edrych ar ragolygon y tywydd i gael gwybod y cyfrif paill ac aros y tu mewn pan fydd yn uchel, os oes modd
  • osgoi sychu dillad a dillad gwely y tu allan pan fydd y cyfrif paill yn uchel
  • gwisgo sbectol haul sy’n amlapio’ch pen i atal paill rhag mynd i’ch llygaid
  • cadw drysau a ffenestri ar gau pan fydd modd
  • cael cawod a newid eich dillad ar ôl treulio amser y tu allan
  • osgoi mannau glaswelltog, fel parciau a chaeau – yn enwedig yn gynnar y bore ac yn gynnar yn y nos, pan fydd y cyfrif paill ar ei uchaf
  • gofyn i rywun arall dorri'r glaswellt drosoch chi os oes gennych chi lawnt

Darllenwch fwy am atal clefyd y gwair.

Brathiadau a phigiadau gan bryfed

Os ydych chi erioed wedi dioddef adwaith gwael i frathiad neu bigiad gan bryfyn, mae'n bwysig cymryd camau ymlaen llaw i leihau eich risg.

Pan fyddwch yn yr awyr agored, yn enwedig yn yr haf, gallech:

  • orchuddio croen sy'n cael ei ddangos
  • gwisgo esgidiau
  • defnyddio hylifau i gadw pryfed draw
  • osgoi gwisgo persawr neu sent cryf, gan y gall y rhain ddenu pryfed

Darllenwch fwy o wybodaeth am atal brathiadau a phigiadau gan bryfed.

Atal alergeddau difrifol (anaffylacsis)

Os oes perygl i chi gael adwaith alergaidd difrifol (anaffylacsis), gwnewch yn siŵr eich bod yn cario dau chwistrelliad-awtomatig adrenalin gyda chi lle bynnag yr ewch chi.

Gwisgwch fwclis neu freichled MedicAlert neu Medi-tag fel bod pobl yn deall bod gennych alergedd mewn argyfwng.

Ystyriwch ddweud wrth eich athrawon, cydweithwyr a ffrindiau hefyd, fel y gallant roi eich chwistrelliad adrenalin i chi mewn argyfwng tra byddwch yn aros am ambiwlans. 

Darllenwch fwy ynghylch atal anaffylacsis.

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 13/02/2017 15:32:48