Brechiadau
NHS Choices



Brechlyn HPV

Mae pob merch 12 i 13 oed yn cael cynnig brechiad HPV (feirws papiloma dynol) yn rhan o raglen brechiadau plentyndod y GIG. Mae’r brechlyn yn diogelu rhag canser serfigol. Fe’i rhoddir i ferched ym mlwyddyn wyth mewn ysgolion yn Lloegr fel arfer.

Yn ôl Cancer Research UK, canser serfigol yw’r ail fath mwyaf cyffredin o ganser mewn menywod iau na 35 oed. Yn y Deyrnas Unedig, mae 2,900 o fenywod y flwyddyn yn cael diagnosis o ganser serfigol, sy’n cyfateb i oddeutu wyth menyw y dydd.

Bu farw oddeutu 970 o fenywod o ganser serfigol yn y Deyrnas Unedig yn 2011. Amcangyfrifir y gallai oddeutu 400 o fywydau gael eu hachub bob blwyddyn yn y Deyrnas Unedig o ganlyniad i frechu merched cyn iddynt gael eu heintio â HPV.

Rhoddir y brechlyn HPV mewn ysgolion uwchradd yn bennaf, ac mae’n cynnwys dau bigiad i ran uchaf y fraich gyda bwlch o chwe mis o leiaf, ond dim mwy na 24 mis, rhyngddynt (bydd merched a ddechreuodd gael eu brechu cyn mis Medi 2014 yn cael tri phigiad).

Mae ymchwil wedi dangos bod y brechlyn HPV yn diogelu rhag canser serfigol am 20 mlynedd o leiaf.

Beth yw HPV?

Y feirws papiloma dynol (HPV) yw’r enw a roddir ar deulu o firysau.

Mae gwahanol fathau o HPV yn cael eu dosbarthu’n risg uchel neu’n risg isel, gan ddibynnu ar y cyflyrau maen nhw’n gallu eu hachosi. Er enghraifft, mae rhai mathau o HPV yn gallu achosi dafadennau neu ferwcau. Mae mathau eraill yn gysylltiedig â chanser serfigol.

Mewn 99% o achosion, mae canser serfigol yn digwydd o ganlyniad i hanes o haint â mathau risg uchel o HPV. Yn aml, nid yw haint â HPV yn achosi unrhyw symptomau.

Sut mae haint HPV yn cael ei lledaenu?

Mae’r feirws HPV yn gyffredin iawn ac yn cael ei ledaenu’n rhwydd trwy weithgarwch rhywiol.

Bydd cynifer â hanner y boblogaeth yn cael eu heintio ar ryw adeg yn eu bywydau. Yn y rhan fwyaf o achosion, nid yw’r feirws yn gwneud unrhyw niwed oherwydd bod eich system imiwnedd yn cael gwared â’r haint. Ond, mewn rhai achosion, mae’r haint yn parhau ac yn gallu arwain at broblemau iechyd.

Er nad yw’r rhan fwyaf o ferched yn dechrau cael rhyw hyd nes eu bod yn hŷn nag 16 oed, mae’n bwysig eu bod yn cael yr amddiffyniad hwn yn ddigon cynnar, ac mae blynyddoedd cynnar yr arddegau’n adeg dda – bydd cael y brechlyn mor gynnar â phosibl yn eu diogelu yn y dyfodol.

Gall defnyddio condom yn ystod rhyw helpu i atal haint HPV. Fodd bynnag, gan nad yw condomau’n gorchuddio’r organau rhywiol i gyd a’u bod yn cael eu gwisgo’n aml ar ôl i gysylltiad rhywiol ddechrau, nid yw condom yn warant yn erbyn lledaenu HPV.

Gwahanol fathau o HPV a’r hyn maen nhw’n ei wneud

Ceir dros 100 o wahanol fathau o HPV, ac mae oddeutu 40 ohonynt yn effeithio ar yr organau rhywiol.

Gall haint â rhai mathau risg uchel o HPV achosi tyfiant meinwe annormal yn ogystal â newidiadau eraill i gelloedd sy’n gallu arwain at ganser serfigol.

Gallai haint â mathau eraill o HPV achosi:

  • dafadennau wenerol: tyfiannau bach neu newidiadau i’r croen o fewn neu o amgylch ardal yr organau rhywiol neu’r rhefr; dyma’r math mwyaf cyffredin o haint a drosglwyddir yn rhywiol (STI) yn y Deyrnas Unedig
  • dafadennau croen a ferwcau
  • canser gweiniol neu ganser fylfol (er bod y mathau hyn o ganser yn anghyffredin)
  • canser rhefrol neu ganser y pidyn
  • rhai mathau o ganserau’r pen a’r gwddf
  • papilomata laryngaidd (dafadennau ar y laryncs neu linynnau’r llais)

I gael mwy o wybodaeth, gweler Pam mae angen y brechlyn HPV?

Sut mae’r brechlyn HPV yn helpu

Defnyddir brechlyn o’r enw Gardasil yn rhaglen brechiadau canser serfigol genedlaethol y GIG. Mae Gardasil yn diogelu rhag y ddau fath o HPV, sydd rhyngddynt yn gyfrifol am fwy na 70% o’r canserau serfigol yn y Deyrnas Unedig.

Un o fanteision defnyddio Gardasil i atal canser serfigol yw ei fod yn atal dafadennau wenerol hefyd.

Pa ferched ddylai gael y brechiad HPV?

Mae’r brechlyn HPV yn rhan o raglen brechiadau plentyndod y GIG ac yn cael ei gynnig fel mater o drefn i ferched ysgol uwchradd rhwng 12 a 13 oed.

Mae’n frechlyn diogel ac ychydig iawn o ferched nad ydynt yn addas i gael y brechiad HPV. Fodd bynnag, mae’n bosibl y bydd angen cymryd rhagofalon arbennig os oes gan y ferch sy’n cael ei brechu rai cyflyrau iechyd penodol, neu os yw wedi cael adwaith alergaidd difrifol (anaffylacsis) yn y gorffennol.

Darllenwch fwy ynghylch pwy ddylai gael y brechlyn HPV.

Ar hyn o bryd, rhoddir y brechlyn HPV ar ffurf cyfres o ddau bigiad o fewn cyfnod chwech i 24 mis.

Bydd merched a ddechreuodd eu cwrs o frechiadau HPV cyn mis Medi 2014 yn cael tri phigiad.

Darllenwch fwy ynghylch sut mae’r brechlyn HPV yn cael ei roi.

A all merched a gollodd y brechiad HPV ei gael o hyd?

Gallant. Os bydd merch yn colli’r naill neu’r llall o’i brechiadau, am ba reswm bynnag, siaradwch â’i nyrs neu feddyg ynglŷn â threfnu apwyntiad arall, a hynny mor agos â phosibl i’r un gwreiddiol yn ddelfrydol.

Gall merched gael y brechiad HPV trwy’r GIG hyd at 18 oed.

Bydd angen i ferched a gafodd y brechiad HPV ar ôl 15 oed gael tri dos gan nad yw’r ymateb i ddau ddos cystal mewn merched hŷn.

Sgrinio serfigol a’r brechlyn HPV

Mae sgrinio serfigol yn ffordd o sylwi ar gelloedd annormal yng ngheg y groth cyn iddynt ddatblygu’n ganser. Dangoswyd bod canfod a thrin annormaleddau serfigol y sylwyd arnynt trwy sgrinio, a hynny’n gynnar, yn gallu atal tri chwarter o ganserau serfigol.

Mae rhaglen sgrinio serfigol y GIG yn golygu rhoi archwiliad i fenywod rhwng 25 a 64 oed bob tair i bum mlynedd er mwyn gwirio am annormaleddau cynnar yng ngheg y groth.

Sgrinio serfigol rheolaidd yw’r ffordd orau o adnabod newidiadau annormal i gelloedd yng ngheg y groth. Felly, mae’n bwysig bod yr holl ferched sy’n cael y brechlyn HPV yn cael sgrinio serfigol rheolaidd hefyd pan fyddant yn cyrraedd 25 oed.

 

Taflenni

Eich canllaw i’r brechiad HPV pdf

Poster dwyieithog i ferched Blwyddyn 8 pdf


Last Updated: 01/04/2017 09:00:00