Cyflwyniad

Toothache
Toothache

Poen yw’r ddannoedd yn ardal y dannedd a'r ên, a phydredd dannedd sy'n ei hachosi gan amlaf.

Fe allech deimlo'r ddannoedd mewn sawl ffordd. Fe all fynd a dod neu fod yn gyson. Gall bwyta neu yfed wneud y poen yn waeth, yn enwedig os yw'r bwyd neu'r ddiod yn boeth neu'n oer.

Gall y poen fod yn ysgafn neu'n ddifrifol hefyd. Fe allai deimlo fel "gwayw" a dechrau'n sydyn. Fe all fod yn waeth yn y nos, yn enwedig pan fyddwch yn gorwedd. Weithiau, gall y poen ddechrau o ganlyniad i lenwad sydd wedi dod yn rhydd neu ddant sydd wedi torri.

Fe all fod yn anodd penderfynu a yw'r poen yn eich dannedd uchaf neu isaf. Pan fydd rhywbeth yn bod ar ddant malu isaf, gall y poen deimlo fel petai'n dod o'r glust yn aml.

Gallai'r ddannoedd yn y dannedd uchaf deimlo fel petai'n dod o'r sinysau (y ceudyllau bach, llawn aer y tu ôl i esgyrn eich bochau a'ch talcen).

Yn ogystal, gallai'r rhan o'ch gên gerllaw'r dant heintiedig deimlo'n ddolurus a thyner. Mae'n bosibl i glefyd periodontol achosi poen "mud" hefyd. Haint facteriol yw clefyd periodontol sy'n effeithio ar y strwythurau meddal a chaled sy'n cynnal y dannedd.

Pryd i fynd i weld eich deintydd

Os yw'r ddannoedd yn para mwy na diwrnod neu ddau, ewch at eich deintydd cyn gynted â phosibl i gael triniaeth ar ei chyfer. Po hiraf y byddwch chi'n ei gadael, y gwaeth fydd y poen.

Os na chaiff y ddannoedd ei thrin, bydd y bywyn y tu mewn i'ch dant yn cael ei heintio yn y pen draw. Fel arfer, bydd hyn yn arwain at crawniad deintiol, sy'n gallu achosi poen difrifol a pharhaus.

Gall cyffuriau lleddfu poen, fel parasetamol ac ibuprofen, helpu i leddfu poen ac anghysur tra byddwch chi'n aros am apwyntiad. Ni ddylid rhoi asbirin i blant iau nag 16 oed.

Gallwch hefyd roi cynnig ar fferru'r poen trwy defnyddio gel dros-y-cownter sy'n cynnwys anesthetig lleol, er nad yw hyn yn addas i blant dan 12 oed.

Dod o hyd i ddeintydd lleol.

Beth sy'n achosi'r ddannoedd?

Mae'r ddannoedd yn digwydd pan fydd haen fwyaf mewnol y dant (y bywyn deintiol) yn llidio. Mae'r bywyn deintiol yn cynnwys gwaedlestri a nerfau sensitif.

Gall y bywyn deintiol lidio oherwydd:

  • pydredd dannedd - sy'n achosi i geudyllau (tyllau) ffurfio yn arwyneb caled y dant
  • dant sydd wedi cracio - yn aml, bydd y crac mor fân fel nad yw'r llygaid yn gallu ei weld
  • llenwadau sy'n rhydd neu wedi torri
  • enciliad y deintgig - pan fydd y deintgig yn cyfangu (crebachu) gan amlygu rhannau meddalach a mwy sensitif o wraidd y dant
  • crawniad perifrigol - casgliad o grawn ar ddiwedd y dant, wedi'i achosi gan haint facteriol

Mae nifer o gyflyrau eraill yn gallu achosi poen tebyg i'r ddannoedd, er nad oes effaith ar y bywyn. Mae'r rhain yn cynnwys:

  • crawniad periodontol - casgliad o grawn yn y deintgig, wedi'i achosi gan haint facteriol
  • wlserau ar eich deintgig
  • deintgig dolurus neu chwyddedig o amgylch dant sy'n torri trwodd - er enghraifft pan fydd eich cilddannedd ôl yn dechrau torri trwodd
  • llid y sinysau - sydd weithiau'n achosi poen o amgylch rhan uchaf yr ên
  • anaf i'r cymal sy'n cydio'r ên wrth y benglog (y cymal arlais-fandiblaidd)

Mae babanod hefyd yn gallu dioddef anghysur pan fydd eu dannedd yn dechrau datblygu. Yr enw ar hyn yw torri dannedd.

Trin y ddannoedd

Bydd y math o driniaeth a gewch ar gyfer y ddannoedd yn dibynnu ar achos y poen, felly bydd eich deintydd yn archwilio eich ceg ac efallai'n gwneud pelydr x i geisio dod o hyd i'r broblem.

Os pydredd dannedd sy'n achosi'r ddannoedd, bydd eich deintydd yn cael gwared ar yr ardal sydd wedi pydru ac yn rhoi llenwad yn ei lle.

Os yw'r ddannoedd yn cael ei hachosi gan lenwad sy'n rhydd neu wedi torri, caiff y llenwad ei dynnu oddi yno, bydd unrhyw bydredd yn cael ei lanhau a gosodir llenwad newydd yn ei le.

Os bydd haint ar fywyn eich dant, gall fod angen i chi gael triniaeth sianel y gwreiddyn. Dyma pan fydd eich deintydd yn cael gwared ar y bywyn sydd wedi'i heintio ac yna'n llenwi'r gofod â math arbennig o lenwad i selio'r dant a'i atal rhag cael ei ailheintio.

Os na ellir trin y ddannoedd gan ddefnyddio'r dulliau hyn, neu os yw eich dant yn gaeth (wedi'i wasgu rhwng dant arall a'ch gên), gall fod angen tynnu eich dant.

Atal y ddannoedd

Y ffordd orau o osgoi cael y ddannoedd a phroblemau deintiol eraill yw trwy gadw eich dannedd a'ch deintgig mor iach â phosibl. I wneud hyn, dylech:

  • gyfyngu ar faint o fwydydd a diodydd siwgraidd rydych chi'n eu bwyta a'u hyfed; gallwch sbwylio'ch hun yn achlysurol, ond dim ond ar adeg pryd bwyd
  • brwsio eich dannedd ddwywaith y dydd gan ddefnyddio pâst dannedd sy'n cynnwys fflworid; dylech frwsio'ch deintgig a'ch tafod yn ysgafn hefyd
  • glanhau rhwng eich dannedd gan ddefnyddio edau dannedd ac, os oes angen, cegolch
  • peidiwch ag ysmygu, oherwydd gall hynny wneud rhai problemau deintiol yn waeth

Gwnewch yn siwr eich bod yn cael archwiliadau deintiol rheolaidd (gyda'r un deintydd, yn ddelfrydol). Gall hyd yr amser rhwng archwiliadau amrywio, gan ddibynnu ar ba mor iach yw'ch dannedd a'ch deintgig a'ch risg o ddatblygu problemau yn y dyfodol. Bydd eich deintydd yn awgrymu pryd y dylech gael eich archwiliad nesaf yn seiliedig ar iechyd cyffredinol eich ceg.

Dylai plant fynd at y deintydd bob chwe mis fel bod modd darganfod pydredd dannedd a'i drin yn gynnar.

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 09/06/2017 10:07:02