Trosolwg

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Mae brechau yn ystod plentyndod yn gyffredin iawn ac nid oes dim i bryderu yn ei gylch yn aml. Mae'r rhan fwyaf o frechau yn ddiniwed a byddant yn diflannu ar eu pennau'u hunain.

Fodd bynnag, os yw eich plentyn wedi datblygu brech ac mae i weld yn anhwylus, neu os ydych chi'n pryderu, dylech fynd i weld eich meddyg teulu i ganfod yr achos ac i gael unrhyw driniaeth angenrheidiol.

Gall y canllaw isod roi syniad gwell i chi o beth sy'n achosi'r frech, ond peidiwch â defnyddio hwn i wneud diagnosis eich hun o gyflwr eich plentyn – ewch i weld meddyg teulu i gael diagnosis iawn bob amser.

Mae'r dudalen hon yn cynnwys achosion mwyaf cyffredin brechau ymhlith plant, sef:

  • brech yr ieir
  • ecsema
  • impetigo
  • tarwden
  • gwres pigog
  • cochni amlffurf [erythema multiforme]
  • keratosis pilaris ("croen cyw iâr")
  • clwy'r dwylo, y traed a'r genau
  • molwscwm contagioswm
  • pityriasis rosea
  • y crafu
  • llosg danadl [hives]
  • syndrom y foch goch
  • soriasis
  • llid yr isgroen
  • y frech goch
  • y dwymyn goch

Galwch ddilyn y dolenni isod i gael mwy o wybodaeth am y cyflyrau hyn.

Mae achosion brechau'r croen mewn babanod yn cael eu trafod ar wahân.

Brech yr ieir

Mae brech yr ieir yn salwch firaol ysgafn a chyffredin y bydd y rhan fwyaf o blant yn ei ddal ar ryw adeg. Mae'n achosi brech o smotiau coch, coslyd sy'n troi'n bothelli llawn hylif. Byddant yn cramennu wedyn i ffurfio crach, a byddant yn disgyn i ffwrdd yn y diwedd. Dim ond nifer fach o smotiau bydd rhai plant yn eu cael, ond mewn plant eraill gallant orchuddio'r corff i gyd.

Darllenwch fwy am symptomau brech yr ieir.

Ecsema

Ecsema

Mae ecsema yn gyflwr hirdymor sy'n achosi i'r croen fynd yn goslyd, yn goch, yn sych a chracio. Y math mwyaf cyffredin yw ecsema atopig. Mae'n effeithio ar blant yn bennaf, ond gall barhau nes eich bod yn oedolyn.

Bydd ecsema atopig yn digwydd yn aml y tu ôl i'r pen-glin neu ar flaen y penelin. Nid yw'n gyflwr difrifol, ond os bydd eich plentyn yn cael ei heintio â firws herpes simplecs yn ddiweddarach, gall achosi i'r ecsema fflamychu ac achosi pothelli mân, o'r enw ecsema herpeticwm, a bydd yn achosi twymyn.

Mae ecsema gan ryw un o bob pum plentyn yn y Deyrnas Unedig, ac mae llawer yn ei ddatblygu cyn eu pen-blwydd yn un oed.

Dysgwch sut i reoli ecsema eich plentyn.

Impetigo

Mae impetigo yn haint bacterol heintus iawn ar haenau wyneb y croen sy'n achosi briwiau a phothelli. Nid yw'n ddifrifol fel arfer. Mae dau fath o impetigo:

  • impetigo pothellog - sy'n achosi pothelli mawr, llawn hylif sy'n ddi-boen
  • impetigo nad yw'n bothellog - sy'n fwy heintus ac yn achosi briwiau sy'n byrstio'n sydyn i adael cramen felynfrown

Os credwch fod impetigo gan eich plentyn, ewch i weld eich meddyg teulu i gael presgripsiwn am hufen gwrthfiotig, a ddylai glirio'r haint ymhen saith i 10 diwrnod.

Tarwden

Tarwden

Haint ffyngaidd cyffredin yw tarwden sy'n achosi brech goch fel cylch ar y croen. Gall y frech ymddangos bron unrhyw le ar y corff, a chroen y pen, y traed a'r forddwyd yw'r mannau mwyaf cyffredin.

Nid yw tarwden yn ddifrifol a gellir ei thrin yn hawdd fel arfer gan ddefnyddio hufenau y gallwch eu prynu o'r fferyllfa.

Gwres pigog (brech gwres)

Gall brech gwres (gwres pigog) fflamychu os bydd eich plentyn yn dechrau chwysu, er enghraifft am ei fod yn gwisgo gormod o ddillad neu mae'r amgylchedd yn boeth ac yn llaith. Gall ddatblygu lympiau coch bach a phothelli ar ei groen, ond bydd y rhain yn clirio'n fuan.

Cochni amlffurf [Erythema multiforme]

Mae cochni amlffurf yn adwaith y croen sy'n cael ei achosi gan feddyginiaeth, haint (firws herpes simplecs fel arfer) neu salwch. Bydd smotiau coch yn datblygu ar y dwylo neu'r traed cyn lledaenu ar draws y corff. Mae'n debyg y bydd eich plentyn yn teimlo'n anhwylus a gall fod twymyn ganddo, ond dylech fod yn gallu trin y symptomau hyn gyda meddyginiaeth dros y cownter. Gall gymryd rhwng dwy a chwe wythnos cyn i'ch plentyn deimlo'n well.

Ewch i weld eich meddyg teulu os oes brech gan eich plentyn, ac mae i weld yn anhwylus.

Keratosis pilaris ("croen cyw iâr")

Mae keratosis pilaris yn gyflwr cyffredin a diniwed lle bydd y croen yn mynd yn arw ac yn lympiog, fel pe bai croen gŵydd drosto drwy'r amser.

Yn nodweddiadol, bydd yn dechrau yn ystod plentyndod a bydd yn gwaethygu yn ystod blaenlencyndod, tuag adeg y glasoed. Bydd rhai pobl yn gweld ei fod yn gwella ar ôl hyn, a gall hyd yn oed ddiflannu yn ystod oedolaeth.

Nid oes gwellhad i keratosis pilaris, ond ni ddylai boeni eich plentyn.

Clwy'r dwylo, y traed a'r genau

Clwy'r dwylo, y traed a'r genau

Mae clwy'r dwylo, y traed a'r genau yn salwch ysgafn, cyffredin a achosir gan firws. Bydd yn achosi brech nad yw'n cosi ar gledrau'r dwylo a gwadnau'r traed, a gall achosi wlserau'r geg weithiau, a theimlad anhwylus cyffredinol.

Nid oes angen triniaeth fel arfer gan y bydd system imiwnedd y plentyn yn clirio'r firws, a bydd y symptomau'n diflannu ar ôl rhyw saith i 10 diwrnod. Fodd bynnag, mae clwy'r dwylo, y traed a'r genau yn lledaenu'n hawdd.

Molwscwm contagioswm

Mae molwscwm contagioswm yn haint firaol y croen sy'n achosi clystyrau o smotiau bach, caled, uchel ar y croen.

Plant bach rhwng un a phump oed fydd yn cael eu heffeithio amlaf, ac maent yn tueddu ei ddal ar ôl cyswllt corfforol agos â phlentyn arall sydd wedi'i heintio.

Mae'n gyflwr di-boen fel arfer, er y gall rhai plant deimlo rhywfaint o gosi. Bydd yn diflannu ymhen 18 mis fel arfer heb fod angen unrhyw driniaeth.

Mae molwscwm contagioswm yn heintus iawn. Fodd bynnag, mae'r rhan fwyaf o oedolion yn ymwrthol i'r firws, sy'n golygu eu bod yn annhebygol o ddatblygu'r cyflwr os byddant yn dod i gysylltiad ag ef.

Pityriasis rosea

Pityriasis rosea

Mae pityriasis rosea yn gyflwr cymharol gyffredin y croen sy'n achosi brech amlwg ar y croen gyda phatsys coch, cennog, uchel ar draws y corff. Bydd y rhan fwyaf o achosion yn digwydd mewn plant hŷn ac oedolion ifanc, rhwng 10 a 35 oed.

Fel arfer bydd pityriasis rosea yn clirio heb unrhyw driniaeth ymhen 12 wythnos.

Y crafu

Mae'r crafu yn gyflwr heintus y croen a achosir gan widdon mân sy'n turio i mewn i'r croen. Mae'n achosi brech sy'n cosi'n ofnadwy.

Mae plant yn tueddu ei ddal ar ôl dod i gysylltiad agos ag oedolyn neu blentyn arall sydd wedi'u heintio - er enghraifft, yn ystod chwarae ymladd neu wrth gofleidio.

Mae'r gwiddon yn hoffi turio i fannau cynnes ar y croen. Byddant yn gadael blotiau coch bach a llinellau arian ar y croen, a gellir eu gweld ar gledrau'r dwylo neu ar wadnau'r traed. Mewn babanod, mae'n gyffredin i ddod o hyd i bothelli ar wadnau'r traed.

Ewch i weld eich meddyg teulu i gael triniaeth (golchdrwyth neu hufen) os credwch fod y crafu gan eich plentyn.

Darllenwch fwy am symptomau'r crafu.

Llosg danadl [hives]

Llosg danadl

Mae llosg danadl (a elwir hefyd yn wrticaria) yn frech goslyd, goch, uchel sy'n ymddangos ar y croen. Bydd yn digwydd pan fydd ysgogydd (gweler isod) yn achosi i brotein o'r enw histamin gael ei ryddhau yn y croen. Mae histamin yn achosi cochni, chwyddo a chosi.

Gall llosg danadl gael ei ysgogi gan lawer o bethau, gan gynnwys alergenau (fel bwyd neu latecs), llidwyr (fel danadl), meddyginiaethau neu ffactorau corfforol, fel ymarfer corff neu wres. Ond ni ellir nodi unrhyw achos fel arfer.

Mae'n adwaith cyffredin y croen sy'n debygol o effeithio ar blant. Fel arfer mae'n frech ysgafn na fydd yn para'n hir iawn, a gellir ei rheoli gyda gwrth-histaminau yn aml.

Syndrom y foch goch

Syndrom y foch goch

Mae syndrom y foch goch (a elwir hefyd yn bumed clefyd) yn haint firaol cyffredin mewn plentyndod. Yn nodweddiadol mae'n achosi brech goch lachar ar y ddwy foch. Bydd yn effeithio ar blant rhwng tair a 15 oed fel arfer.

Ni fydd angen triniaeth ar y rhan fwyaf o blant gan mai cyflwr ysgafn sy'n diflannu ymhen ychydig ddyddiau yw syndrom y foch goch fel arfer.

Soriasis

Mae soriasis yn gyflwr y croen sy'n achosi patsys coch, caenog, cramennog o groen gyda chennau lliw arian drostynt.

Gall amrywio o fod yn lid mân i rai plant yr effeithir arnynt, ond i rai eraill mae'n cael effaith fawr ar ansawdd eu bywyd.

Nid oes gwellhad i soriasis, ond gall ystod o driniaethau wella symptomau a golwg y patsys croen yr effeithir arnynt.

Darllenwch fwy am symptomau soriasis.

Llid yr isgroen

Mae llid yr isgroen yn haint bacterol yn haenau dyfnach y croen a'r feinwe waelodol. Bydd y rhan o'r croen yr effeithir arni yn goch, yn boenus, yn chwyddedig ac yn boeth. Mae'n debyg y bydd twymyn gan eich plentyn hefyd.

Gall llid yr isgroen effeithio ar bobl o bob oed, gan gynnwys plant, ac fel arfer bydd yn ymateb yn dda i driniaeth gyda gwrthfiotigau.

Darllenwch fwy am symptomau llid yr isgroen.

Y frech goch

Mae'r frech goch yn salwch firaol heintus iawn. Gall unrhyw un gael y frech goch os nad ydynt wedi'u brechu neu wedi'i chael o'r blaen, ond mae'n digwydd amlaf mewn plant rhwng un a phedair oed.

Bydd yn achosi brech frowngoch smotiog, sy'n tueddu dechrau y tu ôl i'r clustiau a lledaenu i'r pen, gwddf, coesau a gweddill y corff. Bydd symptomau tebyg i annwyd a thwymyn gan eich plentyn hefyd fel arfer.

Nid y frech goch yw'r rhan fwyaf o frechau plentyndod, ond dylech fynd i weld eich meddyg teulu os sylwch ar yr arwyddion uchod. Dysgwch mwy am symptomau'r frech goch.

Y dwymyn goch

Mae'r dwymyn goch yn salwch bacteriol heintus tu hwnt sy'n effeithio ar blant rhwng dwy ac wyth oed fel arfer. Mae'n achosi brech goch binc amlwg, sy'n teimlo fel papur llyfnu i'w chyffwrdd ac sy'n edrych yn debyg i losg haul.

Bydd y salwch yn aml yn dechrau gyda dolur gwddf, cur pen a thwymyn, gyda'r frech yn datblygu rhwng 12 a 48 awr yn ddiweddarach.

Ewch i weld eich meddyg teulu cyn gynted â phosibl os ydych chi'n amau bod y dwymyn goch ar eich plentyn. Fel arfer, mae'n bosibl ei thrin yn llwyddiannus gyda gwrthfiotigau ac mae'n annhebygol y bydd unrhyw broblemau pellach.

Dysgwch fwy am symptomau'r dwymyn goch.

^^ Yn ôl i’r brig

Cysylltau dethol

Cysylltau Galw Iechyd Cymru

Brechau croen ar babanod

Cysylltau Allanol

A - Z Skin conditions, patient leaflets - The British Association of Dermatologists

Children's health features section - Great Ormond Street Hospital

 

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 31/08/2016 07:44:18