Cyflwyniad

Hayfever
Hayfever

Mae clefyd y gwair yn gyflwr alergaidd cyffredin sy'n effeithio ar un o bob pump o bobl rywbryd yn ystod eu hoes.

Mae symptomau clefyd y gwair yn cynnwys:

  • tisian
  • trwyn sy'n diferu
  • llygaid sy'n cosi

Byddwch yn cael symptomau clefyd y gwair os cewch adwaith alergaidd i baill.

Llwch mân yw paill sy'n cael ei ollwng gan blanhigion fel rhan o'u cylch atgynhyrchu. Mae paill yn cynnwys proteinau a all achosi i'r trwyn, llygaid, gwddf a sinysau (ceudodau bach, llawn aer y tu ôl i esgyrn eich boch a thalcen) ymchwyddo a llidio.

Mae'n bosibl bod ag alergedd i:

  • baill coed, a ddaw yn ystod y gwanwyn
  • paill glaswellt, a ddaw ar ddiwedd y gwanwyn a dechrau'r haf
  • paill chwyn, a ddaw yn hwyr yn yr hydref

Darllenwch ragor am achosion clefyd y gwair.

Bydd llawer o bobl yn gweld bod eu symptomau'n gwella wrth iddynt fynd yn hŷn. Bydd tua hanner y bobl yn dweud bod eu symptomau'n gwella ar ôl sawl blwyddyn. Mewn 10%-20% o bobl, bydd y symptomau'n diflannu'n llwyr.

Triniaeth clefyd y gwair

Nid oes iachâd o glefyd y gwair ar hyn o bryd, ond bydd y rhan fwyaf o bobl yn gallu lleddfu'r symptomau, i ryw radd o leiaf, â thriniaeth.

Osgoi paill fyddai'r ffordd fwyaf effeithiol o reoli clefyd y gwair. Fodd bynnag, mae'n anodd iawn osgoi paill, yn enwedig yn ystod misoedd yr haf pan fyddwch chi eisiau treulio mwy o amser yn yr awyr agored.

Mae'r dewisiadau triniaeth ar gyfer clefyd y gwair yn cynnwys gwrth-histaminau, sy'n gallu helpu i atal adwaith alergol rhag digwydd, a corticosteroidau (steroidau), sy'n helpu i leihau lefelau llidio a chwyddo.

Gellir rheoli clefyd y gwair yn aml trwy ddefnyddio meddyginiaethau a brynir dros y cownter o'ch fferyllydd. Ond os bydd eich symptomau'n fwy trafferthus, mae'n syniad da siarad â'ch meddyg teulu rhag ofn y bydd angen meddyginiaeth arnoch ar bresgripsiwn.

O ran clefyd y gwair parhaus a difrifol, mae triniaeth o'r enw imiwnotherapi ar gael hefyd, lle y defnyddir symiau bach o baill arnoch chi dros amser er mwyn i chi gynyddu eich gallu i wrthsefyll ei effaith alergaidd. Fodd bynnag, fe all hyn gymryd misoedd lawer neu hyd yn oed flynyddoedd i weithio.

Darllenwch ragor am trin clefyd y gwair.

Pwy sy'n cael ei effeithio?

Clefyd y gwair yw un o'r cyflyrau alergol mwyaf cyffredin. Gallwch gael clefyd y gwair ar unrhyw oedran, er y bydd yn dechrau yn ystod plentyndod neu'r arddegau fel arfer. Mae'r cyflwr yn fwy cyffredin ymhlith bechgyn na merched. Mewn oedolion, mae dynion a menywod yn cael eu heffeithio i'r un graddau.

Rydych yn fwy tebygol o ddatblygu clefyd y gwair os bydd hanes o alergeddau yn y teulu, yn enwedig asthma neu ecsema.

Cyngor hunangymorth

Weithiau, bydd modd atal symptomau clefyd y gwair trwy wneud pethau sylfaenol fel:

  • gwisgo sbectol haul sy'n lapio o gwmpas eich pen er mwyn atal paill rhag mynd i'ch llygaid tra byddwch chi yn yr awyr agored
  • cael cawod a newid eich dillad ar ôl bod y tu allan i gael gwared â'r paill oddi ar eich corff
  • aros y tu mewn pan fydd y cyfrifiad paill yn uchel (dros 50 o ronynnau fesul metr ciwbig o aer)
  • rhoi ychydig o Vaseline (eli petrolewm) ar agoriadau'r trwyn i ddal gronynnau paill

Darllenwch ragor am atal clefyd y gwair.

Cymhlethdodau

Nid yw clefyd y gwair yn fygythiad iechyd difrifol, ond fe all gael effaith negyddol ar ansawdd bywyd rhywun. Yn aml, bydd pobl sy'n dioddef clefyd y gwair gwael iawn yn gweld ei fod yn tarfu ar faint o waith y gallant ei wneud yn yr ysgol neu'r gweithle.

Cymhlethdod cyffredin arall o glefyd y gwair yw llid y sinysau (sinwsitis). Gall plant ddatblygu llid ar y glust ganol (otitis media) o ganlyniad i glefyd y gwair hefyd.

Darllenwch mwy am cymhlethdodau clefyd y gwair.

Rhinitis alergol

Y term meddygol am glefyd y gwair yw rhinitis alergol tymhorol. Ystyr rhinitis yw llid y tu mewn i'r trwyn.

Bydd rhai pobl hefyd yn profi symptomau sy'n debyg i rai clefyd y gwair wrth ddod i gysylltiad â sylweddau eraill a all sbarduno alergedd, megis gwiddon llwch a blew anifail.

Darllenwch mwy am fathau eraill o rhinitis alergol.

Cyfrifiad paill

Y cyfrifiad paill yw mesur o faint o baill sydd yn yr awyr. Po uchaf y cyfrifiad, y gwaethaf y gall symptomau clefyd y gwair fod (gan ddibynnu ar y math penodol o baill y mae gennych alergedd iddo).

Mae'r Swyddfa Dywydd yn darparu rhagolwg paill. Os bydd y cyfrifiad paill yn uchel, gallwch gymryd camau i atal yr effaith, fel cymryd meddyginiaeth gwrth-histamin cyn gadael y tŷ.

^^ Yn ôl i’r brig

Symptomau

Mae symptomau clefyd y gwair yn amrywio o ran eu difrifoldeb ac efallai y byddant yn waeth mewn rhai blynyddoedd, gan ddibynnu ar y tywydd a'r cyfrifiad paill.

Bydd eich symptomau'n dechrau ar wahanol adegau o’r flwyddyn, gan ddibynnu ar ba fath o baill y mae gennych chi alergedd iddo.

Mae symptomau clefyd y gwair yn cynnwys:

  • tisian mynych
  • trwyn sy’n diferu neu sydd wedi’i flocio
  • llygaid coslyd, coch neu lawn dagrau (gelwir hyn hefyd yn llid yr amrannau alergol)
  • gwddf, ceg, trwyn a chlustiau sy'n cosi
  • peswch a achosir gan ddiferu ôl-drwynol (mwcws yn diferu i lawr y llwnc o gefn y trwyn)

Yn llai cyffredin, efallai y byddwch yn dioddef:

  • colli eich synnwyr arogleuo (anosmia)
  • poen yn eich wyneb (a achosir gan sinysau sydd wedi’u blocio)
  • pen tost / cur pen
  • pigyn clust
  • blinder a gorflinder

Er bod symptomau clefyd y gwair yn gallu bod yn ysgafn, fe allant darfu ar eich cwsg a'ch gweithgareddau dyddiol yn yr ysgol neu'r gweithle.

Clefyd y gwair ac asthma

Os bydd gennych chi asthma, efallai y bydd eich symptomau asthma yn gwaethygu pan fydd clefyd y gwair arnoch chi hefyd. Weithiau, ni fydd symptomau asthma'n digwydd ond pan fydd clefyd y gwair arnoch chi.

Mae'r symptomau hyn yn cynnwys:

Cyfrifiad paill

Mae symptomau clefyd y gwair yn debygol o fod yn waeth os yw'r cyfrifiad paill yn uchel. Nifer y gronynnau paill mewn un metr ciwbig o aer yw’r cyfrifiad paill.

Caiff samplau aer eu casglu mewn maglau a roddir ar adeiladau dau neu dri llawr i fyny. Bydd cymryd samplau ar yr uchder hwn yn dangos yn well pa baill sydd yn yr awyr. Byddai maglau ar y llawr yn dal paill o goed a phlanhigion gerllaw yn unig.

Caiff yr aer ei sugno i'r fagl a chaiff y gronynnau paill eu casglu naill ai ar dâp gludiog neu ar sleidiau microsgop (platiau gwydr). Wedyn caiff y paill ei gyfrif. Cymerir samplau bob dwy awr fel arfer, ac fel arfer cyfrifir cyfartaledd y canlyniadau dros gyfnod o 24 awr.

Fel arfer, rhoddir y rhagolwg paill fel a ganlyn:

  • isel - llai na 30 o ronynnau paill ym mhob metr ciwbig o aer
  • cymedrol - 30 i 49 o ronynnau paill ym mhob metr ciwbig o aer
  • uchel - 50 i 149 o ronynnau paill ym mhob metr ciwbig o aer
  • uchel iawn - 150 o ronynnau paill neu fwy ym mhob metr ciwbig o aer

Bydd symptomau clefyd y gwair fel arfer yn dechrau pan fydd y cyfrifiad paill yn cyrraedd yn uwch na 50. Fel arfer, caiff y cyfrifiad paill ei roi fel rhan o ragolygon y tywydd yn ystod misoedd y gwanwyn a'r haf.

Pryd i geisio cyngor meddygol

Gellir trin y rhan fwyaf o achosion clefyd y gwair gyda meddyginiaeth a brynir dros y cownter. Gall eich fferyllydd lleol roi cyngor ar driniaethau i chi a'ch plant.

Ni fyddai angen i chi weld meddyg oni bai:

  • eich bod chi'n methu â rheoli'ch symptomau â meddyginiaeth dros y cownter, neu eich bod chi'n profi sgîl-effeithiau trafferthus o ganlyniad i'r feddyginiaeth.
  • eich bod chi'n profi cymhlethdodau clefyd y gwair parhaus, megis asthma'n gwaethygu neu'n dioddef pyliau o llid y sinysau o hyd.
  • bod patrwm eich symptomau yn anarferol; e.e. eu bod yn digwydd yn ystod y gaeaf neu yn eich gweithle yn unig (mae'n debyg bod sylwedd arall, yn hytrach na phaill, yn gyfrifol a bydd angen profion pellach i gadarnhau hyn)
^^ Yn ôl i’r brig

Achosion

Adwaith alergaidd i baill yw clefyd y gwair. Pan ddaw'r gronynnau bychain hyn i gysylltiad â’r celloedd sy’n ffurfio'r leinin i'ch ceg, trwyn, llygaid a gwddf, byddant yn eu llidio ac yn sbarduno adwaith alergaidd.

Adwaith alergaidd

Pan fyddwch chi'n cael adwaith alergaidd, mae eich corff yn gorymateb i rywbeth y mae'n ei adnabod fel bygythiad. O ran clefyd y gwair, paill yw'r alergen (y sylwedd y mae gennych chi alergedd iddo). Bydd system imiwnedd eich corff (system amddiffyn naturiol eich corff) yn ymateb fel pe bai firws yn ymosod arno.

Bydd eich system imiwnedd yn rhyddhau nifer o gemegolion er mwyn atal lledaeniad yr hyn y mae wedi'i gamgymryd yn haint. Y cemegolion hyn sy'n achosi symptomau'r adwaith alergaidd, fel llygaid yn dagreuo a thrwyn yn diferu.

Ffactorau risg

Mae'n aneglur beth sy'n achosi i'r system imiwnedd adweithio fel hyn, ond mae sawl ffactor a all gynyddu eich risg o gael clefyd y gwair. Maent yn cynnwys:

  • bod arnoch chi asthma neu gyflwr alergaidd arall fel ecsema
  • bod â hanes o glefyd y gwair yn y teulu
  • bod yn agored i fwg tybaco a gronynnau gwacáu diesel yn enwedig yn ystod plentyndod

Mae'r rhan fwyaf o bobl sy'n dioddef clefyd y gwair ag alergedd i baill glaswellt, ond gall coed a chwyn achosi clefyd y gwair hefyd. Mae ymchwil wedi awgrymu bod llygredd, fel mwg sigarennau a mygdarthau ceir, yn gallu gwaethygu alergeddau.

Peilliau

Mae tua 30 math o baill a allai achosi eich clefyd y gwair. Gallai'r paill sy'n achosi clefyd y gwair ddod o sawl tarddle, gan gynnwys:

  • glaswellt - yn y DU, mae rhyw 9 o bob 10 (90%) o bobl sy'n dioddef clefyd y gwair ag alergedd i baill glaswellt Timothy a Rhyg
  • coed - mae tua 1 o bob 4 (25%) o bobl sy'n dioddef clefyd y gwair yn y DU ag alergedd i baill coed, gan gynnwys coed derw, ynn, cedrwydd a bedw (yn aml, bydd pobl sydd ag alergedd i fedw yn profi adwaith alergaidd i afalau, eirin gwlanog, eirin a cheirios hefyd gan fod y mathau hyn o ffrwyth yn cynnwys protein sy'n debyg i baill y fedwen)
  • chwyn - fel tafol, croeslys a danadl; mae alergedd i chwyn yn llai cyffredin ac mae'n tueddu digwydd yn ystod yr hydref

Mae'n bosibl bod ag alergedd i fwy nag un math o baill.

Pryd bydd y paill ar ei fwyaf?

Bydd coed a phlanhigion gwahanol yn cynhyrchu eu paill ar adegau gwahanol o'r flwyddyn. Gan ddibynnu ar ba baill sy'n achosi eich alergedd, fe allech chi brofi symptomau clefyd y gwair ar adegau gwahanol.

Yn y DU, caiff y tymor paill ei rannu'n dri chyfnod fel arfer:

  • paill coed - yn hwyr ym mis Mawrth hyd at ganol mis Mai
  • paill glaswellt - canol mis Mai hyd at fis Gorffennaf
  • paill chwyn - o ddiwedd mis Mehefin hyd at fis Medi

Fodd bynnag, weithiau, fe all tymor y cyfrifiad paill ddechrau mor gynnar â mis Ionawr neu ddod i ben ym mis Tachwedd. Er enghraifft, gan ddibynnu ar y tywydd, weithiau gall fod "gwanwyn cynnar" neu "haf hir".

Effaith y tywydd

Bydd union faint yr heulwen, glaw neu wynt a geir yn effeithio ar faint o baill y bydd planhigion yn ei ollwng a faint sy'n cael ei ledaenu. Ar ddiwrnodiau llaith a gwyntog, fe fydd paill yn lledaenu'n rhwydd. Ar ddiwrnodau glawog, gall paill gael ei glirio o'r awyr, gan achosi i lefelau paill ddisgyn.

Yn ystod y tymor paill, bydd planhigion yn gollwng paill yn gynnar yn y bore. Wrth i'r diwrnod dwymo, bydd mwy o flodau'n agor a bydd lefelau paill yn codi. Ar ddiwrnodau heulog, bydd y cyfrifiad paill ar ei uchaf yn gynnar yn yr hwyr.

Ffyngau

Gall rhai pobl ddatblygu alergedd tebyg i dwymyn y gwair i ffyngau hefyd. Mae ffyngau yn gallu gollwng gronynnau bach a elwir yn sborau, a gellir mewnanadlu'r rhain yn yr un ffordd â phaill.

Mae sborau ffyngau i'w cael amlaf yn ystod cyfnodau o dywydd gwlyb neu laith. Gall ffyngau dyfu y tu mewn hefyd mewn mannau tamp, fel o dan beiriannau golchi neu sinciau.

^^ Yn ôl i’r brig

Diagnosis

Dylai eich meddyg teulu fod yn gallu gwneud diagnosis o glefyd y gwair o ddisgrifiad o'ch symptomau. Mewn rhai achosion, mae'n bosibl y cewch eich atgyfeirio am brofion alergedd.

Ni fyddai angen diagnosis am glefyd y gwair fel arfer oni bai:

  • bod eich symptomau'n ddifrifol iawn
  • bod patrwm eich symptomau'n anarferol - megis bod symptomau arnoch chi yn ystod y gaeaf neu tra byddwch chi yn y tŷ
  • eich bod wedi profi cymhlethdodau clefyd y gwair

Os oes modd, cadwch ddyddiadur i gofnodi pa adegau o'r dydd neu'r flwyddyn y byddwch yn profi eich symptomau, oherwydd fe all hyn fod o gymorth wrthwneud diagnosis.

Profion alergedd

Mae’n bosibl y bydd eich meddyg teulu'n eich atgyfeirio i imiwnolegydd am brawf alergedd os oes arnoch chi symptomau clefyd y gwair trwy gydol y flwyddyn (a elwir yn rhinitis alergol parhaol), neu symptomau nad ydynt yn ymateb i driniaeth. Fe allai sylweddau eraill fod yn achosi eich alergedd, fel gwiddon llwch, anifeiliaid neu rai bwydydd.

Y ddau brif brawf alergedd yw prawf pigiad croen a prawf gwaed.

Prawf pigiad croen

Yn ystod prawf pigiad croen, bydd imiwnolegydd yn rhoi'r alergen ar eich braich ac yn pigo arwynebedd eich croen gyda nodwydd. Bydd hyn yn cyflwyno'r alergen i system imiwnedd eich croen (mastgelloedd), ac os oes gennych chi alergedd iddo, fe ddylech chi gael adwaith ar y croen.

Pe bai eich croen yn dechrau cochi o amgylch y pigiad, neu ymchwyddo neu gosi, fe allai hyn fod yn adwaith alergaidd a byddai'n cadarnhau bod clefyd y gwair arnoch chi.

Efallai na fydd prawf pigiad croen yn addas:

  • os ydych chi'n cymryd rhai meddyginiaethau, fel gwrth-histaminau, a fydd yn eich atal rhag cael adwaith alergaidd
  • os oes arnoch chi ecsema sylweddol, oherwydd fe allai eich croen fod yn goch neu'n cosi eisoes, ac felly ni fydd modd gweld adwaith alergaidd

Yn yr achos hwn, mae'n bosibl y bydd angen prawf gwaed i gadarnhau'ch diagnosis (gweler isod).

Ni argymhellir defnyddio pecynnau profion alergedd gartref masnachol. Yn aml, bydd y profion hyn o safon is na'r rhai a ddarperir gan y GIG neu glinigau preifat achrededig. Hefyd, mae'n bwysig bod canlyniadau'r prawf yn cael eu dehongli gan weithiwr proffesiynol cymwys sydd â gwybodaeth fanwl am eich symptomau a'ch hanes meddygol.

Prawf gwaed

Caiff sampl o waed ei thynnu o wythïen yn eich braich a'i phrofi am bresenoldeb y gwrthgorff Imiwnoglobwlin E (IgE).

Os bydd clefyd y gwair arnoch chi, fe fydd eich corff yn cynhyrchu'r gwrthgorff hwn wrth iddo ddod i gysylltiad â phaill. Os bydd eich prawf gwaed yn dangos bod IgE yn bresennol, fe allai hyn gadarnhau bod clefyd y gwair arnoch chi.

^^ Yn ôl i’r brig

Triniaeth

Cyn i chi fynd at eich meddyg teulu, fe allech chi ymweld â'ch fferyllydd a cheisio trin eich symptomau clefyd y gwair â meddyginiaethau a brynir dros y cownter, fel gwrth-histaminau.

Os na fydd eich symptomau yn gwella ar ôl defnyddio gwrth-histaminau, gwnewch apwyntiad i weld eich meddyg teulu. Gallai fod angen i chi gael triniaeth â meddyginiaethau presgripsiwn, fel meddyginiaeth steroid trwynol (corticosteroidau).

Mae'r triniaethau amrywiol ar gyfer clefyd y gwair wedi'u hamlinellu isod.

Gwrth-histaminau

Mae gwrth-histaminau yn  trin clefyd y gwair trwy atal gweithrediad y cemegolyn histamin, a ryddheir gan y corff pan fydd yn credu bod alergen yn ymosod arno. Bydd hyn yn atal symptomau'r adwaith alergol rhag digwydd.

Fel arfer, bydd gwrth-histaminau'n effeithiol wrth drin cosi, tisian a llygaid dyfrllyd, ond mae'n bosibl na fyddant yn helpu i glirio trwyn llawn.

Maent ar gael ar ffurf tabled a hefyd fel chwistrelli trwynol a diferion llygaid.

Gallwch ddefnyddio gwrth-histaminau:

  • fel triniaeth "yn ôl yr angen"' - lle y byddwch yn eu cymryd unwaith y byddwch yn sylwi eich bod yn datblygu symptomau clefyd y gwair
  • fel triniaeth ataliol - er enghraifft, os ydych yn gwybod bod y cyfrifiad paill yn mynd i fod yn uchel, gallwch eu cymryd cyn gadael y tŷ yn y bore.

Mae'r gwahanol dabledi gwrth-histaminau a ddefnyddir i drin clefyd y gwair yn cynnwys cetirizine, fexofenadine a loratadine. Gwrth-histamin effeithiol ar ffurf chwistrell drwynol yw azelastine, a diferion llygaid gwrth-histamin yw olopatadine.

Yn wahanol i fathau hŷn o wrth-histaminau, ni ddylai'r mathau mwy newydd hyn achosi syrthni, er y gall hyn ddigwydd yn achlysurol mewn rhai pobl.

Os byddwch yn teimlo'n gysglyd ar ôl defnyddio gwrth-histaminau, dylech osgoi gyrru neu ddefnyddio peiriannau neu offer trwm. Dylech gysylltu â'ch meddyg teulu neu fferyllydd hefyd oherwydd fe allai fod gwrth-histamin arall y gallwch ei ddefnyddio.

Darllenwch ragor am gwrth-histaminau

Chwistrelli trwynol a diferion corticosteroid

Caiff corticosteroidau (steroidau) eu defnyddio i drin clefyd y gwair oherwydd bod ganddynt effaith wrthlidiol.

Pan fydd y paill yn achosi adwaith alergol ynoch chi, bydd y tu mewn i'ch trwyn yn mynd yn llidus. Gall corticosteroidau leihau'r llid yma ac atal symptomau clefyd y gwair.

Gallai eich meddyg teulu ragnodi chwistrelli trwynol neu ddiferion corticosteroid i chi yn lle gwrth-histaminau:

  • os oes clefyd y gwair parhaus arnoch chi nad yw'n ymateb i wrth-histaminau
  • os mai trwyn llawn yw eich prif symptom
  • os ydych chi'n feichiog neu'n bwydo ar y fron

Mae diferion trwynol corticosteroid (sy'n cynnwys betamethasone a fluticasone) yn fwy pwerus na chwistrelli trwynol corticosteroid ac ni ddylid eu defnyddio am gyfnodau hir o fwy na dwy i bedair wythnos.

Mae corticosteroidau yn well na thabledi gwrth-histamin o ran atal a lleddfu symptomau yn y trwyn, gan gynnwys tisian a gorlenwi. Gallant leddfu llygaid coslyd a llawn dagrau hefyd. Maent ar eu mwyaf effeithiol os dechreuwch eu defnyddio wythnos neu ddwy cyn i’ch symptomau ddechrau, ac maent yn gweithio orau pan gânt eu defnyddio’n rheolaidd.

Mae'n bwysig eich bod chi'n darllen y cyfarwyddiadau a ddaw gyda'ch meddyginiaeth gan fod defnyddio'r chwistrell neu'r diferion mewn modd anghywir yn gallu cynyddu'r risg o sgîl-effeithiau fel:

  • trwyn sych llidus
  • gwaedlin o'ch trwyn
  • blas annymunol yn eich ceg
  • brech goslyd ar y croen o amgylch y trwyn

Tabledi corticosteroid

Os bydd angen lleddfu symptomau difrifol arnoch yn gyflym yn y tymor byr (er enghraifft - er enghraifft, os bydd arholiad neu brawf gyrru yn nesáu - gallai eich meddyg teulu ragnodi cwrs o dabledi corticosteroid i chi am bump i saith niwrnod.

Ni argymhellir defnyddio corticosteroidau am fwy na 10 niwrnod, oherwydd po hwyaf y byddwch yn cymryd tabledi steroid, y mwyaf tebygol ydyw y byddwch yn dechrau profi sgîl-effeithiau annymunol, fel:

  • ennill pwysau
  • newidiadau yn eich hwyl, fel teimlo'n groendenau
  • acne

Darllenwch ragor am y gwahanol chwistrelli, diferion a thabledi corticosteroid sydd ar gael.

Meddyginiaethau llacio trwynol

Gall clefyd y gwair achosi trwyn llawn. Gall meddyginiaeth lacio ar ffurf chwistrell drwynol leddfu hyn. Mae meddyginiaethau llacio yn lleihau'r ymchwydd yn y gwaedlestri yn eich trwyn, sy'n agor eich ffroenau ac yn gwneud anadlu'n haws.

Gallai eich meddyg teulu ragnodi meddyginiaeth lacio drwynol, ond mae llawer ohonynt ar gael gan eich fferyllydd. Edrychwch ar y cynhwysion gan fod rhai meddyginiaethau llacio yn cynnwys gwrth-histaminau hefyd. Os ydynt, mae'n bosibl y byddant yn lleddfu symptomau eraill hefyd. Os nad ydynt, bydd y feddyginiaeth lacio'n lleddfu eich trwyn llawn yn unig.

Ni ddylid defnyddio meddyginiaethau llacio trwynol am fwy na saith niwrnod ar y tro. Gallent achosi sychder a llid yn eich ffroenau, gan wneud symptomau gorlenwad trwynol yn waeth (gelwir hyn yn orlenwad adlamol neu rhinitis medicamentosa).

Darllenwch ragor am meddyginiaethau llacio trwynol.

Diferion llygad

Mae diferion llygad ar gael gan eich fferyllydd i drin symptomau clefyd y gwair sy'n effeithio ar eich llygaid, megis cochni, cosi a dyfrhau (llid yr amrannau alergaidd). Mae'r diferion hyn yn cynnwys gwrth-histamin, fel azelastine ac olopatadine, i leihau'r llid yn eich llygaid, a fydd yn lleddfu'r symptomau.

Diferion llygad sy'n cynnwys y cynhwysyn actif sodiwm cromoglicad (sefydlogydd mastgelloedd) yw'r rhai a ddefnyddir fwyaf a dangoswyd eu bod yn ddiogel eithriadol. Darllenwch y daflen gwybodaeth i'r claf i ddeall sut i'w defnyddio'n iawn. Gall rhai achosi sgîl-effeithiau, fel teimlad o frathu neu losgi yn eich llygaid.

Imiwnotherapi 

Os ydych yn dioddef symptomau clefyd y gwair parhaus nad yw'r triniaethau uchod yn eu lleddfu, gallai eich meddyg teulu eich atgyfeirio i gael triniaeth imiwnotherapi. Mae hyn yn cynnwys eich cyflwyno'n raddol i symiau bach o'r alergen (y sylwedd y mae gennych chi alergedd iddo), fel paill, a monitro eich adwaith alergaidd mewn amgylchedd wedi'i reoli.

Cynhelir imiwnotherapi mewn canolfannau meddygol arbenigol yn unig rhag ofn bydd adwaith alergaidd difrifol, a elwir yn anaffylacsis, yn digwydd.

Gellir rhoi'r alergen i chi ar ffurf:

  • pigiad i'ch croen - gelwir hyn yn imiwnotherapi systemig trwy bigiad (SIT)
  • tabled sy'n toddi o dan eich tafod - gelwir hyn yn imiwnotherapi isdafodol (SLIT)

Ar ôl y driniaeth gyntaf, cewch eich monitro am hyd at awr.

Gellir cymryd dosau ychwanegol o imiwnotherapi isdafodol gartref yn ddiogel ar ôl i'r dos cyntaf gael ei roi o dan oruchwyliaeth feddygol.

Er mwyn iddo weithio yn y flwyddyn gyntaf, dylid dechrau'r driniaeth dri mis cyn y tymor paill. Wrth i chi ddod i arfer â'r alergen, caiff y swm a ddefnyddir ei gynyddu'n raddol. Byddwch yn dechrau adeiladu'ch imiwnedd i'r alergen yn raddol, a dylai eich adwaith alergol fynd yn llai difrifol. Argymhellir tair blynedd o driniaeth er mwyn cyflawni dadsensiteiddio i baill yn yr hirdymor.

Gall imiwnotherapi wella eich goddefiad o'r alergen, a gall hynny wella ansawdd eich bywyd a pharhau yn y tymor hir. Fodd bynnag, os na fyddwch yn gweld gwelliant sylweddol yn eich symptomau yn ystod y flwyddyn gyntaf, yna mae'r driniaeth yn annhebygol o helpu ac ni ddylid parhau â hi.

^^ Yn ôl i’r brig

Cymhlethdodau

Gall clefyd y gwair arwain at gymhlethdodau fel llid y sinysau a llid y glust ganol (otitis media). Fe all gael effaith sylweddol ar eich gweithgareddau pob dydd hefyd.

Mewn un astudiaeth, dywedodd traean o oedolion yr oedd arnynt glefyd y gwair fod eu symptomau'n cael effaith negyddol sylweddol ar eu bywyd yn y gweithle, gartref ac yn gymdeithasol.

Gall symptomau plant dorri ar draws eu haddysg ac arwain at oedi mewn dysgu a datblygiad. Yn anffodus, mae cyfnod anterth y tymor paill glaswellt yn cyd-daro ag arholiadau TGAU blynyddol.

Yn y rhan fwyaf o achosion, gellir lleddfu'r effaith negyddol trwy dderbyn triniaeth. Fodd bynnag, ewch i weld eich meddyg teulu os byddwch yn pryderu bod clefyd y gwair yn mynd yn broblem fwyfwy yn eich bywyd chi (neu fywyd eich plentyn).

Hefyd, ceisiwch wneud mwy i gyfyngu ar gysylltiad â phaill. Darllenwch ragor am atal clefyd y gwair.

Llid y sinysau

Mae llid y sinysau (ceudodau bach, llawn aer y tu ôl i esgyrn eich boch a thalcen) yn gymhlethdod sy'n digwydd o ganlyniad i glefyd y gwair.

Gelwir hyn yn sinwsitis ac fe all achosi poen a thynerwch yn yr wyneb (yn agos at y sinysau yr effeithir arnynt). Fe allech brofi plyciau o boen sy'n gwaethygu wrth i chi symud eich pen a'r dannoedd neu boen yn eich gên wrth i chi fwyta.

Fe all y chwyddo yn y ffroenau sy'n digwydd yn sgil clefyd y gwair atal mwcws rhag llifo o'r sinysau. Fe all hyn eu gwneud yn fwy agored i'w heintio.

Gellir trin llid y sinysau fel arfer gyda phoenladdwyr a brynir dros y cownter. Os bydd eich symptomau'n parhau, mae'n bosibl y bydd angen defnyddio tabledi neu chwistrelli gwrthfiotig a chorticosteroid.

Darllenwch ragor am trin sinwsitis.

Llid y glust ganol (otitis media)

Fe all clefyd y gwair arwain at llid y glust ganol os bydd y tiwb Eustachio (tiwb cul sy'n arwain o'r glust ganol i gefn y trwyn) yn cael ei gau gan fwcws.

Mae heintiau'r glust ganol yn fwy cyffredin mewn plant gan fod eu tiwb Eustachio yn llai nag un oedolyn, ac maent yn gallu cau yn haws.

Bydd y rhan fwyaf o heintiau yn y glust ganol yn gwella o fewn 72 awr heb fod angen triniaeth. Ni fydd angen triniaeth fel arfer oni bai bod heintiau yn y glust yn digwydd dro ar ôl tro.

Darllenwch ragor am trin llid y glust ganol.

 

^^ Yn ôl i’r brig

Atal

Mae’n anodd iawn osgoi paill yn gyfan gwbl. Fodd bynnag, os ydych chi'n lleihau eich cysylltiad â'r sylweddau sy'n sbarduno eich clefyd y gwair, fe ddylai hynny leddfu eich symptomau.

Gall rwbio ychydig bach o Vaseline (eli petrolewm) y tu mewn i ran isaf eich ffroenau helpu i atal paill rhag mynd i mewn i'ch llwybrau trwynol.

Aros yn y tŷ

Os oes modd, arhoswch yn y tŷ pan fydd y cyfrifiad paill yn uchel (dros 50). Gallai'r cynghorion isod helpu i leihau eich cysylltiad â phaill.

  • Cadwch ffenestri a drysau’r tŷ ar gau. Os bydd yn mynd yn rhy dwym, tynnwch y llenni i gadw’r haul allan a chadw’r tymheredd i lawr.
  • Peidiwch â chadw blodau ffres yn y tŷ.
  • Defnyddiwch sugnydd llwch yn rheolaidd, gan ddefnyddio peiriant â hidlydd atal gronynnau effeithlonrwydd (HEPA) yn ddelfrydol.
  • Tynnwch lwch â chlwtyn llaith yn rheolaidd. Bydd defnyddio clwtyn llaith yn hytrach ag un sych yn casglu'r llwch ac yn atal unrhyw baill rhag cael ei ledaenu.
  • Cadwch anifeiliaid anwes allan o’r tŷ yn ystod tymor clefyd y gwair. Os bydd eich anifail anwes yn dod i mewn i'r tŷ, dylech ei olchi’n rheolaidd i gael gwared ag unrhyw baill o’i flew.
  • Peidiwch ag ysmygu na chaniatáu i bobl eraill ysmygu yn eich cartref. Bydd ysmygu ac anadlu mwg pobl eraill yn achosi llid yn leinin eich trwyn, llygaid, gwddf a llwybrau anadlu, sy’n gallu gwaethygu eich symptomau.
  • Os yw'n bosibl, ceisiwch osgoi sychu dillad y tu allan. Bydd hyn yn helpu i osgoi dod â phaill i mewn i'r tŷ.

Osgoi paill y tu allan

Os bydd angen i chi fynd allan neu pan fyddwch chi'n teithio, gall y cynghorion isod helpu i leihau eich cysylltiad â phaill.

  • Ceisiwch osgoi torri glaswellt, chwarae neu gerdded mewn mannau glaswelltog, a gwersylla - yn enwedig yn gynnar yn y bore, fin nos ac yn y nos, pan fydd y cyfrifiad paill ar ei uchaf.
  • Gwisgwch sbectol haul sy’n amlapio’ch pen i atal paill rhag mynd i’ch llygaid.
  • Cymerwch gawod a newidiwch eich dillad ôl bod yn yr awyr agored i gael gwared ag unrhyw baill sydd ar eich corff.
  • Cadwch ffenestri’r car ar gau. Gallwch brynu hidlydd paill ar gyfer yr awyrellau yn eich car, a bydd angen newid y rhain bob tro y bydd y car yn cael gwasanaeth.

Meddyginiaethau heb eu profi

Byddwch yn ochelgar rhag triniaethau a meddyginiaethau sydd heb eu profi, fel bandiau braich aciwbigo, golau isgoch trwynol a chwistrelli trwynol sy'n caenu leinin y trwyn gydag eli amddiffynnol. Nid oes unrhyw dystiolaeth wyddonol i ddangos bod y triniaethau hyn yn trin clefyd y gwair yn effeithiol.

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 11/03/2016 07:47:47