Cyflwyniad

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Mae brech yr ieir yn gyflwr ysgafn a chyffredin a geir yn ystod plentyndod y bydd y rhan fwyaf o blant yn ei ddal ar ryw adeg.

Mae'n achosi brech o smotiau coch, coslyd sy'n troi'n bothelli llawn hylif. Byddant yn cramennu wedyn i ffurfio crach, a fydd yn disgyn i ffwrdd yn y pen draw.

Dim ond nifer fach o smotiau bydd rhai plant yn eu cael, ond gall plant eraill gael smotiau sy'n gorchuddio'r corff i gyd. Mae'r smotiau'n fwyaf tebygol o ymddangos ar yr wyneb, y clustiau a chroen y pen, o dan y breichiau, ar y frest a'r stumog ac ar y breichiau a'r coesau.

Darllenwch fwy am symptomau brech yr ieir a gwyliwch sioe sleidiau o afiechydon cyffredin mewn plentyndod i'ch helpu i benderfynu a oes gan eich plentyn frech yr ieir.

Mae brech yr ieir (varicella yw'r enw meddygol) yn cael ei achosi gan firws o'r enw y firws varicella-zoster. Mae'n lledaenu'n gyflym ac yn hawdd gan rywun sydd wedi'i heintio.

Darllenwch fwy am achosion brech yr ieir.

Mae brech yr ieir yn fwyaf cyffredin ymhlith plant o dan 10 oed, er y gall ddatblygu mewn pobl o bob oedran. Yr amser mwyaf cyffredin i ddal brech yr ieir yw yn ystod y gaeaf a'r gwanwyn, yn enwedig rhwng mis Mawrth a mis Mai.

Mae brech yr ieir mor gyffredin yn ystod plentyndod fel bod 90% o oedolion sydd wedi'u magu yn y Deyrnas Unedig yn imiwn (ymwrthol) i'r cyflwr oherwydd eu bod nhw wedi'i gael o'r blaen.

Beth i'w wneud

Er mwyn atal yr haint rhag lledaenu, cadwch blant i ffwrdd o'r feithrinfa neu'r ysgol nes y bydd crach wedi ffurfio ar bob un o'u smotiau.

Mae brech yr ieir yn heintus o ddiwrnod neu ddau cyn bod y frech yn ymddangos, nes bod crach wedi ffurfio ar bob un o'r pothelli (fel arfer pump i chwe diwrnod ar ôl i'r frech ymddangos).

Os bydd gan eich plentyn frech yr ieir, ceisiwch ei gadw i ffwrdd o fannau cyhoeddus er mwyn osgoi cyswllt â phobl nad ydynt wedi cael brech yr ieir, yn enwedig pobl sydd mewn perygl o ddioddef problemau difrifol, fel babanod newydd eu geni, menywod beichiog ac unrhyw un â system imiwnedd wan (er enghraifft, pobl sy'n cael triniaeth ar gyfer canser neu sy'n cymryd tabledi steroid).

Darllenwch fwy am beth sydd angen i chi ei wneud i atal brech yr ieir rhag lledaenu.

Triniaeth brech yr ieir

Mae brech yr ieir yn cael ei ystyried yn salwch ysgafn, ond dylech ddisgwyl i'ch plentyn deimlo'n eithaf diflas a phigog tra y bydd yn sâl.

Mae eich plentyn yn debygol o gael twymyn yn ystod dyddiau cyntaf y salwch o leiaf. Gall y smotiau fod yn goslyd iawn.

Nid oes unrhyw driniaeth benodol ar gyfer brech yr ieir, ond mae meddyginiaethau ar gael yn y fferyllfa a all leddfu symptomau, fel paracetamol i leddfu twymyn a thrwyth calamin a geliau oeri i leddfu'r cosi.

Yn y rhan fwyaf o blant, mae crach yn ffurfio dros y pothelli ac maent yn disgyn i ffwrdd yn naturiol o fewn wythnos neu ddwy.

Darllenwch fwy am triniaethau brech yr ieir.

Pryd i fynd i weld meddyg

I'r rhan fwyaf o blant, mae brech yr ieir yn salwch ysgafn sy'n gwella ar ei ben ei hun.

Ond gall rhai plant fynd yn fwy difrifol o sâl gyda brech yr ieir. Mae angen iddynt weld meddyg.

Cysylltwch â'ch meddyg teulu ar unwaith os bydd eich plentyn yn datblygu symptomau annormal fel:

  • os bydd y pothelli ar y croen yn mynd yn heintiedig
  • os bydd gan eich plentyn boen yn y frest neu os bydd yn ei chael hi'n anodd anadlu

Brech yr ieir mewn oedolion

Efallai mai salwch plentyndod yw brech yr ieir, ond gall oedolion ei gael hefyd. Mae brech yr ieir yn dueddol o fod yn fwy difrifol mewn oedolion na phlant, ac mae gan oedolion fwy o risg o ddatblygu cymhlethdodau.

Fel gyda phlant, dylai oedolion y mae brech yr ieir arnynt aros i ffwrdd o'r gwaith nes bod pob un o'r smotiau wedi cramennu. Dylent geisio cyngor meddygol os byddant yn datblygu unrhyw symptomau annormal, fel pothelli heintiedig.

Gall oedolion y mae brech yr ieir arnynt elwa o gymryd meddyginiaeth wrthfiraol os caiff triniaeth ei dechrau'n gynnar yn ystod y salwch. Darllenwch fwy am gyffuriau gwrthfiraol i drin brech yr ieir.

Pwy sydd â risg arbennig?

Mae rhai plant ac oedolion mewn perygl arbennig o ddatblygu problemau difrifol os byddant yn dal brech yr ieir. Maent yn cynnwys:

  • menywod beichiog
  • babanod newydd-anedig
  • pobl â system imiwnedd wedi'i gwanhau

Dylai'r bobl hyn geisio cyngor meddygol cyn gynted ag y cânt eu hamlygu i firws brech yr ieir neu cyn gynted ag y byddant yn datblygu symptomau brech yr ieir.

Efallai y bydd angen prawf gwaed arnynt i wirio a oes ganddynt imiwnedd (wedi'u diogelu) rhag brech yr ieir.

Darllenwch fwy am brofion imiwnedd a gwneud diagnosis o frech yr ieir mewn pobl sydd â risg arbennig. 

Brech yr ieir yn ystod beichiogrwydd

Mae brech yr ieir yn digwydd ymhlith tua thri o bob 1,000 beichiogrwydd. Gall achosi cymhlethdodau difrifol i'r fenyw feichiog ac i'w baban. Gweler Brech yr ieir - cymhlethdodau i gael mwy o wybodaeth am beth i'w wneud os cewch eich amlygu i frech yr ieir yn ystod beichiogrwydd.

Brech yr Ieir a'r eryr

Ar ôl cael haint brech yr ieir, byddwch yn datblygu gwrthgyrff i'r haint fel arfer ac yn datblygu imiwnedd rhag ei dal eto. Fodd bynnag, bydd y firws sy'n achosi brech yr ieir, sef firws varicella-zoster, yn aros yn gwsg (anactif) ym meinweoedd nerfau'r corff. Gall ddod yn ôl yn ddiweddarach mewn bywyd fel salwch o'r enw yr eryr.

Mae'n bosibl dal brech yr ieir oddi wrth rywun sydd â'r eryr, ond nid fel arall.

Darllenwch fwy am yr eryr.

A oes brechlyn rhag brech yr ieir?

Mae brechlyn brech yr ieir i'w gael ond nid yw'n rhan o'r drefn arferol ar gyfer brechu plant. Dim ond i blant ac oedolion sy'n arbennig o agored i gymhlethdodau yn sgil brech yr ieir y caiff y brechlyn ei gynnig.

Darllenwch fwy am y brechlyn brech yr ieir.

A allaf i gael brech yr ieir fwy nag unwaith?

Mae rhywfaint o dystiolaeth sy'n awgrymu y gall fod yn bosibl dal brech yr ieir am eildro, er anaml iawn y mae hyn wedi'i brofi.

Sut gallai rhywun gael brech yr ieir eto?

 

Mae sawl damcaniaeth a allai esbonio sut gallai rhywun ddal brech yr ieir fwy nag unwaith. Mae rhai enghreifftiau'n cael eu hesbonio isod.

 

  • Mae llawer o weithwyr meddygol proffesiynol o'r farn na chafodd cyflwr yr unigolyn ddiagnosis cywir y tro cyntaf, a'i fod wedi dioddef o gyflwr arall â symptomau tebyg.
  • Efallai bod cysylltiad genetig. Yn yr astudiaethau o'r Unol Daleithiau y cyfeiriwyd atynt uchod, dywedodd tua hanner y bobl a oedd yn adrodd am gael brech yr ieir o'r blaen fod aelodau eraill o'u teulu hefyd wedi cael brech yr ieir fwy nag unwaith.

 

^^ Yn ôl i’r brig

Cysylltau dethol

Cyswllt Gwyddoniadur Galw Iechyd Cymru

Yr Eryr

Cyswllt Allanol

Naw Mis a Mwy

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 02/10/2018 14:00:51