Cyflwyniad

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Mae brech yr ieir yn gyflwr ysgafn a chyffredin a geir yn ystod plentyndod y bydd y rhan fwyaf o blant yn ei ddal ar ryw adeg.

Mae'n achosi brech o smotiau coch, coslyd sy'n troi'n bothelli llawn hylif. Byddant yn cramennu wedyn i ffurfio crach, a fydd yn disgyn i ffwrdd yn y pen draw.

Dim ond nifer fach o smotiau bydd rhai plant yn eu cael, ond gall plant eraill gael smotiau sy'n gorchuddio'r corff i gyd. Mae'r smotiau'n fwyaf tebygol o ymddangos ar yr wyneb, y clustiau a chroen y pen, o dan y breichiau, ar y frest a'r stumog ac ar y breichiau a'r coesau.

Darllenwch fwy am symptomau brech yr ieir a gwyliwch sioe sleidiau o afiechydon cyffredin mewn plentyndod i'ch helpu i benderfynu a oes gan eich plentyn frech yr ieir.

Mae brech yr ieir (varicella yw'r enw meddygol) yn cael ei achosi gan firws o'r enw y firws varicella-zoster. Mae'n lledaenu'n gyflym ac yn hawdd gan rywun sydd wedi'i heintio.

Darllenwch fwy am achosion brech yr ieir.

Mae brech yr ieir yn fwyaf cyffredin ymhlith plant o dan 10 oed, er y gall ddatblygu mewn pobl o bob oedran. Yr amser mwyaf cyffredin i ddal brech yr ieir yw yn ystod y gaeaf a'r gwanwyn, yn enwedig rhwng mis Mawrth a mis Mai.

Mae brech yr ieir mor gyffredin yn ystod plentyndod fel bod 90% o oedolion sydd wedi'u magu yn y Deyrnas Unedig yn imiwn (ymwrthol) i'r cyflwr oherwydd eu bod nhw wedi'i gael o'r blaen.

Beth i'w wneud

Er mwyn atal yr haint rhag lledaenu, cadwch blant i ffwrdd o'r feithrinfa neu'r ysgol nes y bydd crach wedi ffurfio ar bob un o'u smotiau.

Mae brech yr ieir yn heintus o ddiwrnod neu ddau cyn bod y frech yn ymddangos, nes bod crach wedi ffurfio ar bob un o'r pothelli (fel arfer pump i chwe diwrnod ar ôl i'r frech ymddangos).

Os bydd gan eich plentyn frech yr ieir, ceisiwch ei gadw i ffwrdd o fannau cyhoeddus er mwyn osgoi cyswllt â phobl nad ydynt wedi cael brech yr ieir, yn enwedig pobl sydd mewn perygl o ddioddef problemau difrifol, fel babanod newydd eu geni, menywod beichiog ac unrhyw un â system imiwnedd wan (er enghraifft, pobl sy'n cael triniaeth ar gyfer canser neu sy'n cymryd tabledi steroid).

Darllenwch fwy am beth sydd angen i chi ei wneud i atal brech yr ieir rhag lledaenu.

Triniaeth brech yr ieir

Mae brech yr ieir yn cael ei ystyried yn salwch ysgafn, ond dylech ddisgwyl i'ch plentyn deimlo'n eithaf diflas a phigog tra y bydd yn sâl.

Mae eich plentyn yn debygol o gael twymyn yn ystod dyddiau cyntaf y salwch o leiaf. Gall y smotiau fod yn goslyd iawn.

Nid oes unrhyw driniaeth benodol ar gyfer brech yr ieir, ond mae meddyginiaethau ar gael yn y fferyllfa a all leddfu symptomau, fel paracetamol i leddfu twymyn a thrwyth calamin a geliau oeri i leddfu'r cosi.

Yn y rhan fwyaf o blant, mae crach yn ffurfio dros y pothelli ac maent yn disgyn i ffwrdd yn naturiol o fewn wythnos neu ddwy.

Darllenwch fwy am triniaethau brech yr ieir.

Pryd i fynd i weld meddyg

I'r rhan fwyaf o blant, mae brech yr ieir yn salwch ysgafn sy'n gwella ar ei ben ei hun.

Ond gall rhai plant fynd yn fwy difrifol o sâl gyda brech yr ieir. Mae angen iddynt weld meddyg.

Cysylltwch â'ch meddyg teulu ar unwaith os bydd eich plentyn yn datblygu symptomau annormal fel:

  • os bydd y pothelli ar y croen yn mynd yn heintiedig
  • os bydd gan eich plentyn boen yn y frest neu os bydd yn ei chael hi'n anodd anadlu

Brech yr ieir mewn oedolion

Efallai mai salwch plentyndod yw brech yr ieir, ond gall oedolion ei gael hefyd. Mae brech yr ieir yn dueddol o fod yn fwy difrifol mewn oedolion na phlant, ac mae gan oedolion fwy o risg o ddatblygu cymhlethdodau.

Fel gyda phlant, dylai oedolion y mae brech yr ieir arnynt aros i ffwrdd o'r gwaith nes bod pob un o'r smotiau wedi cramennu. Dylent geisio cyngor meddygol os byddant yn datblygu unrhyw symptomau annormal, fel pothelli heintiedig.

Gall oedolion y mae brech yr ieir arnynt elwa o gymryd meddyginiaeth wrthfiraol os caiff triniaeth ei dechrau'n gynnar yn ystod y salwch. Darllenwch fwy am gyffuriau gwrthfiraol i drin brech yr ieir.

Pwy sydd â risg arbennig?

Mae rhai plant ac oedolion mewn perygl arbennig o ddatblygu problemau difrifol os byddant yn dal brech yr ieir. Maent yn cynnwys:

  • menywod beichiog
  • babanod newydd-anedig
  • pobl â system imiwnedd wedi'i gwanhau

Dylai'r bobl hyn geisio cyngor meddygol cyn gynted ag y cânt eu hamlygu i firws brech yr ieir neu cyn gynted ag y byddant yn datblygu symptomau brech yr ieir.

Efallai y bydd angen prawf gwaed arnynt i wirio a oes ganddynt imiwnedd (wedi'u diogelu) rhag brech yr ieir.

Darllenwch fwy am brofion imiwnedd a gwneud diagnosis o frech yr ieir mewn pobl sydd â risg arbennig. 

Brech yr ieir yn ystod beichiogrwydd

Mae brech yr ieir yn digwydd ymhlith tua thri o bob 1,000 beichiogrwydd. Gall achosi cymhlethdodau difrifol i'r fenyw feichiog ac i'w baban. Gweler Brech yr ieir - cymhlethdodau i gael mwy o wybodaeth am beth i'w wneud os cewch eich amlygu i frech yr ieir yn ystod beichiogrwydd.

Brech yr Ieir a'r eryr

Ar ôl cael haint brech yr ieir, byddwch yn datblygu gwrthgyrff i'r haint fel arfer ac yn datblygu imiwnedd rhag ei dal eto. Fodd bynnag, bydd y firws sy'n achosi brech yr ieir, sef firws varicella-zoster, yn aros yn gwsg (anactif) ym meinweoedd nerfau'r corff. Gall ddod yn ôl yn ddiweddarach mewn bywyd fel salwch o'r enw yr eryr.

Mae'n bosibl dal brech yr ieir oddi wrth rywun sydd â'r eryr, ond nid fel arall.

Darllenwch fwy am yr eryr.

A oes brechlyn rhag brech yr ieir?

Mae brechlyn brech yr ieir i'w gael ond nid yw'n rhan o'r drefn arferol ar gyfer brechu plant. Dim ond i blant ac oedolion sy'n arbennig o agored i gymhlethdodau yn sgil brech yr ieir y caiff y brechlyn ei gynnig.

Darllenwch fwy am y brechlyn brech yr ieir.

A allaf i gael brech yr ieir fwy nag unwaith?

Mae rhywfaint o dystiolaeth sy'n awgrymu y gall fod yn bosibl dal brech yr ieir am eildro, er anaml iawn y mae hyn wedi'i brofi.

Sut gallai rhywun gael brech yr ieir eto?

 

Mae sawl damcaniaeth a allai esbonio sut gallai rhywun ddal brech yr ieir fwy nag unwaith. Mae rhai enghreifftiau'n cael eu hesbonio isod.

 

  • Mae llawer o weithwyr meddygol proffesiynol o'r farn na chafodd cyflwr yr unigolyn ddiagnosis cywir y tro cyntaf, a'i fod wedi dioddef o gyflwr arall â symptomau tebyg.
  • Efallai bod cysylltiad genetig. Yn yr astudiaethau o'r Unol Daleithiau y cyfeiriwyd atynt uchod, dywedodd tua hanner y bobl a oedd yn adrodd am gael brech yr ieir o'r blaen fod aelodau eraill o'u teulu hefyd wedi cael brech yr ieir fwy nag unwaith.

 

^^ Yn ôl i’r brig

Symptomau

Y symptom brech yr ieir sy'n cael ei adnabod yn fwyaf cyffredin yw brech goch, smotiog sy'n pothellu ac sy'n gallu gorchuddio'r corff i gyd. Fodd bynnag, cyn i'r frech ymddangos hyd yn oed, gallwch chi neu eich plentyn ddioddef rhai symptomau ysgafn tebyg i'r ffliw. Gall y symptomau hyn gynnwys:

  • cyfog (teimlo'n sâl)
  • tymheredd uchel (twymyn) o 38°C (100.4°F) neu'n uwch
  • cyhyrau dolurus, poenus
  • cur pen/pen tost
  • teimlo'n anhwylus yn gyffredinol
  • colli archwaeth bwyd

Mae'r symptomau hyn sy'n debyg i'r ffliw, yn enwedig y dwymyn, yn dueddol o fod yn waeth ymhlith oedolion nag ymhlith plant.

Smotiau brech yr ieir

Yn fuan wedi'r symptomau cychwynnol hyn sy'n debyg i'r ffliw, bydd brech goslyd yn ymddangos. Mae'n bosibl mai dim ond ychydig smotiau y caiff rhai pobl, ond bydd pobl eraill wedi'u gorchuddio ynddynt o'r pen i'r sawdl.

Fel arfer, bydd y frech yn codi mewn clystyrau, ac maent yn dueddol o fod:

  • y tu ôl i'r clustiau
  • ar yr wyneb
  • dros groen y pen
  • o dan y breichiau
  • ar y frest a'r stumog
  • ar y breichiau a'r coesau

Ond gall y smotiau fod mewn unrhyw le ar y corff, hyd yn oed y tu mewn i'r clustiau a'r geg, ar gledrau'r dwylo, ar wadnau'r traed a'r tu mewn i ardal clwt/cewyn.

Er bod y frech yn dechrau ar ffurf smotiau bach coch sy'n cosi, mae'r rhain yn datblygu'n bothelli sy'n dod yn goslyd iawn ymhen 12-14 awr.

Ar ôl diwrnod neu ddau, bydd yr hylif yn y pothelli yn mynd yn gymylog, byddant yn dechrau sychu ac yn ffurfio crach. Ar ôl wythnos i bythefnos, byd y croen cramennog yn disgyn i ffwrdd yn naturiol.

Gall smotiau newydd ymddangos o hyd mewn tonnau am dri i bum niwrnod ar ôl i'r frech ymddangos. Felly, gall clystyrau gwahanol o smotiau fod ar gyfnodau gwahanol o ran ffurfio pothelli neu sychu.

Darllenwch fwy am sut i leddfu'r cosi a symptomau eraill brech yr ieir yn ein hadran ar triniaethau brech yr ieir.

Gallwch gael gwybod beth allwch ei wneud i atal brech yr ieir rhag lledaenu.

Symptomau anghyffredin

Bydd y rhan fwyaf o blant (ac oedolion) iach yn gwella o frech yr ieir heb unrhyw ddrwg effeithiau parhaol dim ond trwy orffwys, fel gydag annwyd neu'r ffliw.

Ond bydd rhai plant ac oedolion yn anlwcus, ac yn cael pwl mwy difrifol na'r arfer.

Cysylltwch â'ch meddyg teulu ar unwaith os byddwch chi neu eich plentyn yn datblygu unrhyw symptomau annormal fel:

  • os bydd y croen o amgylch y pothelli yn mynd yn goch ac yn boenus
  • os byddwch chi neu eich plentyn yn dechrau dioddef poen yn y frest neu'n ei chael hi'n anodd anadlu
  • arwyddion o ddiffyg hylif, fel llai o gewynnau/glytiau gwlyb, cysgadrwydd a dwylo a thraed oer

Yn yr achosion hyn, efallai y bydd angen meddyginiaeth bresgripsiwn, a thriniaeth ysbyty o bosibl.

Darllenwch fwy am cymhlethdodau brech yr ieir.

^^ Yn ôl i’r brig

Triniaeth

Nid oes unrhyw iachâd ar gyfer brech yr ieir, a bydd y firws fel arfer yn clirio ar ei ben ei hun heb driniaeth. Fodd bynnag, mae rhai ffyrdd y gallwch chi leddfu'r cosi a'r anghysur, ac mae yna rai camau pwysig y gallwch eu cymryd i atal brech yr ieir rhag cael ei lledaenu.

Cyffuriau lleddfu poen

Os ydych chi neu eich plentyn yn dioddef poen, neu dwymyn (tymheredd uchel), gallwch roi cyffur lladd poen ysgafn iddo/iddi, fel paracetamol. Mae'r rhain ar gael i'w prynu dros y cownter mewn fferyllfeydd. Cofiwch ddarllen cyfarwyddiadau'r gweithgynhyrchwr ar ddosiau bob amser.

Paracetamol yw'r cyffur lleddfu poen sy'n cael ei ffafrio ar gyfer trin y symptomau sy'n gysylltiedig â brech yr ieir. Y rheswm am hyn yw bod risg fach iawn y gallai cyffuriau gwrthlidiol ansteroidol (NSAIDs), fel ibuprofen, achosi adweithiau croen niweidiol yn ystod brech yr ieir.

Dylech osgoi rhoi ibuprofen i'ch plentyn os oes ganddo/ganddi asthma neu hanes o broblemau â'i stumog. Os nad ydych chi'n siwr a yw ibuprofen yn addas, holwch eich meddyg teulu neu fferyllydd. Os yw'ch plentyn yn iau na thri mis oed, dylech siarad â'ch meddyg teulu bob amser cyn rhoi unrhyw fath o leddfwr poen i'ch plentyn.

Os ydych yn feichiog a bod angen i chi gymryd cyffuriau lleddfu poen, yna paracetamol yw'r dewis cyntaf. Gallwch ei ddefnyddio ar unrhyw adeg yn ystod beichiogrwydd. Dim ond yn ystod yr ail dymor (wythnosau 14-27 o'r beichiogrwydd) y dylech chi gymryd ibuprofen.

Os ydych chi'n feichiog ac yn dioddef o frech y ieir, dylech fynd i weld eich meddyg teulu cyn gynted â phosibl. Efallai y bydd angen i gael meddyginiaeth wrthfiraol neu driniaeth imiwnoglobwlin i atal eich symptomau rhag gwaethygu (gweler isod).

Cadw'ch hun wedi'ch hydradu

Mae'n bwysig bod plant (ac oedolion) sydd â brech yr ieir yn yfed digon o ddŵr er mwyn osgoi dadhydradu. Mae lolipops rhew heb siwgr yn ffordd dda o roi hylifau i blant. Hefyd, maent yn helpu i leddfu dolur ceg os oes smotiau brech yr ieir ynddo.

Dylech osgoi unrhyw beth sy'n gwneud i'r geg deimlo'n ddolurus, fel bwydydd hallt. Mae cawl fel arfer yn hawdd i'w lyncu cyn belled ag nad yw'n rhy boeth.

Stopio'r crafu

Gall brech yr ieir fod yn arbennig o goslyd, ond mae'n bwysig i blant (ac oedolion) beidio â chrafu'r smotiau er mwyn osgoi creithio yn y dyfodol.

Un ffordd o atal crafu yw cadw ewinedd yn lân ac yn fyr. Mae'n bosibl hefyd y byddwch yn ystyried rhoi hosanau dros ddwylo eich plentyn dros nos i'w (h)atal rhag crafu'r frech wrth gysgu.

Os bydd croen eich plentyn yn arbennig o goslyd neu ddolurus, ceisiwch ddefnyddio trwyth calamin neu geliau oeri. Mae'r rhain ar gael mewn fferyllfeydd ac maent yn ddiogel iawn i'w defnyddio. Maent yn lleddfu ac yn oeri.

Gall meddyginiaeth gryfach o'r enw chlorphenamine helpu i leddfu'r cosi hefyd. Mae ar gael i'w phrynu dros y cownter mewn fferyllfeydd neu gall eich meddyg teulu ei rhoi ar bresgripsiwn. Caiff chlorphenamine ei gymryd trwy'r geg ac mae'n addas i blant dros flwydd oed.

Dillad oer

Os oes gan eich plentyn dwymyn, neu os yw ei groen/chroen yn ddolurus ac yn ffyrnigo, yna gwisgwch ef/hi yn briodol fel nad yw'n mynd yn rhy boeth neu'n rhy oer. Os oes gennych chi neu eich plentyn frech yr ieir, y peth gorau i'w wneud yw gwisgo ffabrigau cotwm, llyfn, rhydd. Bydd hyn yn helpu'r croen rhag teimlo'n ddolurus ac yn llidus.

Os oes brech yr ieir ar eich plentyn, dylech osgoi sbwngio â dwr claear (pan fyddwch yn ceisio oeri eich plentyn drwy ei sbwngio â dwr oerllyd). Gall hyn wneud i'ch plentyn fynd yn rhy oer a gall achosi cryndod.

Triniaethau cryfach

Meddyginiaeth wrthfiraol

Mae aciclovir yn feddyginiaeth wrthfiraol sy'n cael ei rhoi weithiau i bobl sydd â brech yr ieir.

Gall aciclovir gael ei roi ar bresgripsiwn i:

  • fenywod beichiog,
  • oedolion, os byddant yn mynd i weld eu meddyg teulu cyn pen 24 awr wedi i'r frech ymddangos
  • babanod newydd-anedig
  • pobl â system imiwnedd (system amddiffyn y corff) wedi'i gwanhau

Yn ddelfrydol, mae angen dechrau rhoi aciclovir cyn pen 24 awr wedi i'r frech ymddangos. Nid yw'n gwella brech yr ieir, ond mae'n gwneud y symptomau'n llai difrifol. Fel arfer, bydd angen i chi gymryd y feddyginiaeth hon bum gwaith y dydd am saith niwrnod.

Os byddwch yn cymryd aciclovir, gwnewch yn siwr eich bod yn yfed digon o hylifau. Prin y bydd unrhyw sgîl-effeithiau, ond gallant gynnwys cyfog (teimlo fel chwydu) a dolur rhydd.

Triniaeth imiwnoglobwlin

Mae imiwnoglobwlin yn doddiant o wrthgyrff sy'n cael ei gymryd oddi wrth roddwyr iach. Mae imiwnoglobwlin varicella-zoster (VZIG) yn cynnwys gwrthgyrff firws brech yr ieir.

Caiff triniaeth imiwnoglobwlin ei rhoi drwy bigiad. Nid yw'n cael ei ddefnyddio i drin brech yr ieir, ond caiff ei ddefnyddio i amddiffyn pobl sydd â risg uchel o ddatblygu haint brech yr ieir yn ddifrifol. Mae'r rhain yn cynnwys:

  • menywod beichiog
  • babanod newydd-anedig
  • pobl sydd â systemau imiwnedd wedi'u gwanhau

Yn achos menywod beichiog, mae triniaeth imiwnoglobwlin hefyd yn lleihau'r risg y bydd y baban heb ei eni yn cael ei heintio.

Oherwydd bod y cyflenwad o VZIG yn gyfyngedig, bydd ond yn cael ei ystyried os bydd rhywun sydd â risg uchel:

  • wedi dod i gysylltiad sylweddol â'r firws - gallai cysylltiad sylweddol fod yn gysylltiad wyneb-yn-wyneb â rhywun sydd â brech yr ieir
  • wedi treulio 15 munud yn yr un ystafell â rhywun sy'n dioddef o frech yr ieir
  • wedi cael prawf gwaed i gadarnhau nad yw wedi cael brech yr ieir o'r blaen

Mewn rhai achosion, gall imiwnoglobwlin gael ei roi i fabanod newydd-anedig heb gynnal profion am wrthgyrff yn gyntaf.

Rhybudd aspirin

Peidiwch byth â rhoi aspirin i'ch plentyn os ydych yn amau neu'n gwybod bod brech yr ieir arno.

Gall plant sydd â brech yr ieir sy'n cymryd aspirin ddatblygu cyflwr a all fod yn angheuol o'r enw syndrom Reye, sy'n achosi niwed difrifol i'r ymennydd ac i'r afu/iau.

Siaradwch â'ch meddyg teulu, neu eich fferyllydd, os ydych yn ansicr ynghylch pa feddyginiaethau y dylech eu rhoi i'ch plentyn.

Darllenwch fwy am syndrom Reye.

^^ Yn ôl i’r brig

Cymhlethdodau

Anaml iawn y bydd cymhlethdodau brech yr ieir mewn plant iach. Y cymhlethdod mwyaf cyffredin yw pan fydd y frech pothelli'n cael ei heintio gan facteria.

Un arwydd fod y pothelli wedi cael eu heintio yw pan fydd y croen o'u cwmpas yn mynd yn goch ac yn ddolurus.

Os ydych yn meddwl bod pothelli eich plentyn wedi cael eu heintio, cysylltwch â'ch meddyg teulu oherwydd efallai y bydd angen cwrs o gwrthfiotigau arno/arni.

Y bobl sydd â'r risg fwyaf o ddatblygu cymhlethdodau brech yr ieir yw:

  • oedolion
  • menywod beichiog
  • babanod sydd o dan bedair wythnos oed
  • pobl sydd â system imiwnedd wedi'i llethu

Oedolion

Gall brech yr ieir fod yn fwy difrifol ymhlith oedolion na phlant. Mae oedolion sydd â'r firws yn fwy tebygol o orfod mynd i'r ysbyty. Mae tua 5-14% o oedolion sydd â brech yr ieir yn datblygu problemau ar yr ysgyfaint, fel niwmonia. Os ydych yn ysmygu, mae'r risg y byddwch yn datblygu problemau ar yr ysgyfaint yn llawer mwy.

Er ei fod yn fwy difrifol ymhlith oedolion, bydd y rhan fwyaf o bobl yn dal i wella'n llawn o firws brech yr ieir.

Menywod beichiog

Os ydych yn feichiog, gall brech yr ieir achosi cymhlethdodau ambell waith.

Er enghraifft, mae eich risg o ddatblygu niwmonia ychydig yn uwch os ydych yn feichiog, yn enwedig os byddwch yn ysmygu. Yr hwyraf yr ydych yn eich beichiogrwydd, y mwyaf difrifol y mae risg niwmonia'n dueddol o fod.

Os byddwch yn cael brech yr ieir pan fyddwch yn feichiog, bydd y risg i'ch baban heb ei eni yn fach, ond yn sylweddol.

Os byddwch yn cael eich heintio â brech yr ieir yn ystod 28 wythnos gyntaf eich beichiogrwydd, mae risg y gallai eich baban heb ei eni ddatblygu cyflwr o'r enw syndrom farisela'r ffetws (FVS).

Mae'r syndrom hwn yn anghyffredin, ac mae'r risg y bydd yn digwydd yn ystod 12 wythnos gyntaf beichiogrwydd yn llai nag 1%. Rhwng 13 ac 20 wythnos, mae'r risg yn 2%.

Dim ond ychydig o achosion o FVS o ganlyniad i haint y mae cofnod ohonynt rhwng wythnosau 20 a 28 beichiogrwydd, a chredir bod y risg yn llai o lawer nag 1%.

Gall syndrom farisela'r ffetws achosi cymhlethdodau difrifol gan gynnwys:

  • creithio
  • namau ar y llygaid, fel cataractau
  • byrhau yn y coesau neu'r breichiau
  • niwed i'r ymennydd

Mae'n bosibl y caiff eich baban ei eni cyn amser (cyn wythnos 37 y beichiogrwydd).

Os ydych yn cael eich heintio gan frech yr ieir saith diwrnod cyn geni, neu saith diwrnod wedi hynny, gall eich baban newydd-anedig ddatblygu math mwy difrifol o frech yr ieir. Mewn rhai achosion difrifol, gall y math hwn o frech yr ieir fod yn angheuol.

Dylech fynd i weld eich meddyg teulu ar unwaith os ydych yn feichiog neu os ydych chi wedi rhoi genedigaeth yn ystod y saith diwrnod diwethaf ac yn credu efallai bod gennych frech yr ieir, neu os byddwch yn dod i gysylltiad â rhywun sydd â brech yr ieir. 

Pobl â system imiwnedd wedi'i gwanhau

Y system imiwnedd yw ffordd y corff o amddiffyn ei hun rhag clefydau, bacteria a firysau.

Os yw eich system imiwnedd yn wan neu os nad yw'n gweithio'n iawn, rydych yn fwy tueddol o ddatblygu heintiau fel brech yr ieir. Mae hyn oherwydd bod eich corff yn cynhyrchu llai o wrthgyrff i frwydro yn erbyn yr haint.

Mae'n bosibl y bydd gennych system imiwnedd wedi'i gwanhau os ydych yn cymryd cyffuriau imiwnolethu.

Gellir defnyddio meddyginiaeth imiwnolethu fel tabledi steroid os oes gennych, er enghraifft, gyflwr llidus fel arthritis gwynegol, lwpws neu rai cyflyrau'r gwaed. 

Os oes gennych system imiwnedd wedi'i gwanhau, rydych hefyd yn wynebu mwy o risg o ddatblygu cymhlethdodau o frech yr ieir. Mae'r cymhlethdodau hyn yn cynnwys:

Dylech fynd i weld eich meddyg teulu ar unwaith os oes gennych system imiwnedd wedi'i gwanhau a'ch bod wedi dod i gysylltiad â firws brech yr ieir.

I gael mwy o wybodaeth, darllenwch am sut i atal brech yr ieir rhag lledaenu.

^^ Yn ôl i’r brig

Atal

Os oes gan eich plentyn frech yr ieir, dylech roi gwybod i ysgol neu feithrinfa eich plentyn a'i gadw/chadw gartref tra'i fod/bod yn heintus, sef nes bod y bothell olaf wedi byrstio ac wedi cramennu. Fel arfer bydd hyn yn cymryd pump neu chwe diwrnod ar ôl i'r frech ymddangos.

Os oes brech yr ieir arnoch chi, arhoswch gartref o'r gwaith tan na fyddwch yn heintus mwyach.

Os oes gennych chi neu eich plentyn frech yr ieir, mae hefyd orau eich bod chi neu eich plentyn yn osgoi cysylltiad â:

  • menywod beichiog
  • babanod newydd-anedig
  • unrhyw un sydd â system imiwnedd wan (sef system amddiffyn y corff), fel pobl sy'n cael cemotherapi (triniaeth ar gyfer canser) neu bobl sy'n cymryd tabledi steroid

Os byddwch chi neu eich plentyn wedi dod i gysylltiad â firws brech yr ieir yn ddiweddar, mae'n bosibl na fyddwch yn gallu ymweld â ffrindiau neu berthnasau yn yr ysbyty. Ffoniwch y ward i gadarnhau yn gyntaf.

Teithio ar awyren

Os oes gennych chi neu eich plentyn frech yr ieir, mae'n bosibl na fyddwch yn cael hedfan tan chwe diwrnod ar ôl i'r smotyn olaf ymddangos.

Dylech chi a'ch plentyn fod yn ddiogel i hedfan pan fyddwch wedi mynd heibio i'r cyfnod heintus a bod pob un o'r pothelli wedi cramennu. Ond y peth gorau i'w wneud yw cadarnhau polisi eich cwmni awyrennau yn gyntaf. Dylech roi gwybod i'r cwmni awyrennau cyn gynted ag y caiff diagnosis o frech yr ieir ei wneud.

Hefyd, mae'n bwysig eich bod yn rhoi gwybod i'ch cwmni yswiriant teithio. Bydd angen i chi wneud yn siwr bod gennych sicrwydd yswiriant os oes rhaid i chi oedi cyn mynd ar wyliau neu ganslo'ch gwyliau, neu os oes angen i chi ymestyn eich arhosiad nes bod eich plentyn yn ddigon da i hedfan gartref.

Atal y firws rhag lledaenu

Weithiau, gall brech yr ieir gael ei lledaenu trwy gysylltiad â gwrthrychau sydd wedi cael eu heintio â'r firws, fel teganau plant, dillad gwely neu ddillad.

Os bydd brech yr ieir gan rywun yn eich cartref, gallwch helpu i atal y firws rhag lledaenu drwy sychu unrhyw wrthrychau neu arwynebau gyda hylif diheintio a gwneud yn siwr bod unrhyw ddillad neu ddillad gwely sydd wedi cael eu heintio yn cael eu golchi'n rheolaidd.

Brechu

Mae brechlyn ar gael ar gyfer brech yr ieir sy'n cael ei ddefnyddio i amddiffyn y bobl sydd â'r risg fwyaf o ddioddef haint brech yr ieir ddifrifol neu drosglwyddo'r haint i rywun sydd â risg.

Mae'r bobl y gellir ystyried rhoi'r brechiad iddynt yn cynnwys:

  • gweithwyr gofal iechyd nad ydynt yn imiwn eisoes - er enghraifft, nyrs sydd erioed wedi cael brech yr ieir ac a allai ei throsglwyddo i rywun sy'n cael triniaeth gan y nyrs pe byddai'r nyrs yn cael ei heintio
  • pobl sy'n byw gyda rhywun â system imiwnedd wedi'i gwanhau - er enghraifft, plentyn rhiant sy'n cael cemotherapi

Nid yw'r brechlyn yn addas i fenywod beichiog. Ar ôl cael y brechlyn, dylech osgoi beichiogi am dri mis. Nid yw'r brechlyn yn addas ychwaith i bobl sydd â systemau imiwnedd wedi'u gwanhau.

Cyngor i rieni

I gael cyngor ymarferol ar bob agwedd ar rianta, darllenwch y canllaw Y blynyddoedd cyntaf neu Naw Mis a Mwy. Maent yn cynnwys gwybodaeth wedi'i hachredu gan y GIG i'ch helpu chi a'ch plentyn i gadw'n iach.

^^ Yn ôl i’r brig

Cwestiynau ac Atebion

Beth ddylwn i ei wneud os ydw i'n feichiog ac rwyf wedi bod yn agos at rywun sydd â brech yr ieir?

Bydd hyn yn dibynnu p'un a ydych chi wedi cael brech yr ieir ai peidio. Mae'r rhan fwyaf o fenywod beichiog yn y Deyrnas Unedig ac Iwerddon wedi cael brech yr ieir ac yn imiwn i'r firws sy'n ei hachosi.

Beth os nad ydw i wedi cael brech yr ieir?

Dylech gael cyngor gan eich meddyg teulu neu eich bydwraig ar unwaith, hyd yn oed os nad oes brech na symptomau eraill gennych:

  • os ydych chi'n feichiog ac yn gwybod nad ydych chi wedi cael brech yr ieir, neu os nad ydych chi'n siwr, ac
  • os ydych chi wedi bod yn agos at rywun sydd â brech yr ieir neu'r eryr.

Yn anaml iawn, gall brech yr ieir yn ystod beichiogrwydd achosi cymhlethdodau i'r fam ac i'w baban.

Dylech gael cyngor meddygol ar unwaith:

  • os ydych chi'n feichiog ac yn tybio efallai bod brech yr ieir gennych, neu
  • os ydych chi'n datblygu unrhyw frech pan fyddwch chi'n feichiog, gan gynnwys brech sy'n datblygu yn dilyn cysylltiad ag unigolyn sydd â brech yr ieir neu'r eryr.

Brech yr ieir a'r eryr

Ymhlith rhai pobl, gall firws brech yr ieir actifadu eto'n ddiweddarach yn eu bywyd, pan fydd yn achosi'r eryr.

Os nad ydych chi'n imiwn i firws brech yr ieir, mae'n bosibl dal brech yr ieir gan rywun sydd â'r eryr. Fodd bynnag, mae'r risg hon yn isel iawn.

Beth os ydw i wedi cael brech yr ieir?

Os ydych chi wedi cael brech yr ieir, mae'n annhebygol iawn y byddwch chi'n ei chael eto.

Pa mor anghyffredin yw brech yr ieir yn ystod beichiogrwydd?

Mae'n beth prin i gael brech yr ieir tra byddwch yn feichiog. Yn y DU, caiff ei amcangyfrif bod rhyw un o bob 1,000 o fenywod (0.3%) yn dal brech yr ieir yn ystod beichiogrwydd.

Mae'r rhan fwyaf o fenywod beichiog yn imiwn i frech yr ieir

Ar blant y bydd brech yr ieir yn effeithio fwyaf. Yn y DU, mae dros 90% o fenywod beichiog yn imiwn i'r firws sy'n achosi brech yr ieir, am eu bod wedi cael y cyflwr yn blentyn.

Pe baech wedi'ch geni ac wedi tyfu i fyny mewn ardal drofannol neu is-drofannol, byddwch yn llai tebygol o fod wedi cael brech yr ieir yn blentyn. Mae enghreifftiau o'r ardaloedd hyn yn cynnwys yr India, Malaysia, Ynysoedd y Philipinau, Singapore a rhai ardaloedd o Wlad Thai.

Mae cymhlethdodau yn anghyffredin

Os bydd menyw feichiog yn cael brech yr ieir, mae cymhlethdodau yn anghyffredin hefyd. Bydd y rhan fwyaf o fenywod sy'n cael brech yr ieir yn gwella, heb unrhyw effeithiau niweidiol i'r baban.

^^ Yn ôl i’r brig

Cysylltau dethol

Cyswllt Gwyddoniadur Galw Iechyd Cymru

Yr Eryr

Cyswllt Allanol

Naw Mis a Mwy

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 27/10/2017 13:52:49