Cyflwyniad

Head Lice

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Mae llau pen yn bryfed bach iawn heb adenydd sy'n byw yng ngwallt pobl. Maent yn gyffredin, yn enwedig ymhlith plant.

 

Lliw gwynnaidd i frown-llwyd yw llau pen. Pan fyddant yn deor byddant yn faint blaen pin a byddant yn faint hedyn sesame pan fyddant wedi tyfu'n llawn.

Nid yw llau pen yn gallu hedfan, neidio na nofio. Cânt eu lledaenu drwy gyswllt pennau, gan ddringo o wallt rhywun sydd wedi'i heintio i wallt rhywun arall.

Nid yw heigiadau o lau pen yn digwydd oherwydd gwallt budr neu ddiffyg hylendid. Gall llau pen effeithio ar bob math o wallt, ni waeth pa mor hir ydyw na beth yw ei gyflwr.

Mae llau pen yn effeithio ar bobl yn unig ac ni ellir eu trosglwyddo i anifeiliaid na chael eu dal oddi wrthynt.

Cosi

Mae llau pen yn aml yn achosi i groen y pen gosi. Alergedd i'r llau sy'n achosi'r cosi, ac nid y llau yn cnoi croen y pen.

Fodd bynnag, nid oes gan bawb alergedd i lau pen, felly mae'n bosibl na fyddwch chi neu'ch plentyn yn sylwi ar heigiad llau pen.

Hyd yn oed os bydd gan rywun sydd â llau pen alergedd iddynt, gall y cosi gymryd hyd at dri mis i ddatblygu.

Mewn rhai achosion, gallai brech ymddangos ar gefn y gwddf. Achosir hyn gan adwaith i faw llau.

Cylch bywyd llau pen

Bydd lleuen ben fenyw yn dodwy wyau drwy eu cydio wrth wallt (yn agos at y gwreiddyn yn aml) lle byddant yn cael eu cadw'n gynnes gan groen y pen. Mae'r wyau o faint blaen pin a gallant fod yn anodd eu gweld.

Pan fydd y llau pen bach yn deor 7 i 10 diwrnod yn ddiweddarach, bydd y plisg wyau gwag yn aros wedi'u glynu yn eu lle. Yr enw ar y rhain yw nedd. Mae nedd yn sgleinio'n wyn a byddant yn haws eu gweld wrth i'r gwallt dyfu a'u cludo i ffwrdd o groen y pen.

Bydd llau pen yn bwydo drwy frathu croen y pen a bwydo ar waed. Byddant yn cymryd 9 i 10 diwrnod i dyfu'n llawn. Pan fydd yn aeddfed, gall lleuen ben gropian o ben i ben.

Gall lleuen ben fenyw ddechrau dodwy wyau mor gynnar â'r nawfed diwrnod ar ôl iddi ddeor. Felly i dorri'r cylch bywyd ac i atal llau pen rhag lledaenu, mae angen eu tynnu o'r pen o fewn saith diwrnod ar ôl deor.

Sut i adnabod llau pen

Gall llau pen fod yn anodd eu gweld, hyd yn oed wrth archwilio'r pen yn agos.

Nid yw wyau sydd heb ddeor neu nedd (plisg wyau gwag) ar eu pennau eu hunain yn ddigon i wneud diagnosis o heigiad llau pen actif. Y rheswm am hyn yw y gall fod yn anodd gwahaniaethu rhwng wyau a nedd sy'n farw ac yn fyw. Mae nedd fel arfer yn aros wedi'u glynu wrth wallt am gyfnod hir ar ôl triniaeth lwyddiannus hefyd.

I gadarnhau heigiad llau pen actif, mae'n rhaid dod o hyd i leuen trwy ddull cywir, dibynadwy, fel canfod trwy gribo.

Canfod drwy gribo yw'r ffordd orau o ddod o hyd i lau pen. Mae hyn yn cynnwys defnyddio crib fân arbennig ar gyfer llau pen (gyda gofod sy'n llai na 0.3 mm rhwng y dannedd i ddal y llau lleiaf) i gribo drwy'r gwallt. Gall y grib ddal y llau lleiaf hyd yn oed. Mae'n gweithio'n well ar wallt gwlyb ond gall gael ei defnyddio ar wallt sych.

Darllenwch ragor ynghylch canfod drwy gribo.

Trin llau pen 

Fel arfer, gellir trin llau pen yn effeithiol gan ddefnyddio trwythau neu chwistrellau  meddyginiaethol a ddyluniwyd i ladd llau pen, neu drwy gribo gwlyb, gan ddefnyddio crib llau pen arbennig.

Gall cribo gwlyb gael ei ddefnyddio heb drwythau neu chwistrellau meddyginiaethol, ond mae angen ei wneud yn rheolaidd a gall gymryd amser hir i'w wneud yn drylwyr.

Fel arall, gellir defnyddio trwythau neu chwistrellau. Fodd bynnag, mae angen eu defnyddio'n gywir ac yn drylwyr er mwyn iddynt fod yn gwbl effeithiol. Bydd eich fferyllydd yn gallu argymell trwyth neu chwistrell i'w brynu/phrynu dros y cownter a rhoi cyngor i chi ar sut i'w (d)defnyddio'n gywir.

Darllenwch ragor ynghylch trin llau pen.

Os ydych chi, neu rywun rydych chi'n ei adnabod, yn dioddef â Llau Pen, gallwch ddefnyddio ein Gwiriwr Symptomau Llau Pen ar-lein i gael gwybod beth i'w wneud.

Atal llau pen

Mae'n anodd atal heigiad o lau pen oherwydd bod llau pen yn cael eu lledaenu drwy gyswllt pennau.

Canfod drwy gribo yn rheolaidd - er enghraifft yn wythnosol - yw'r ffordd orau o ddod o hyd i lau pen newydd yn gyflym.

Nid yw trwythau a chwistrellau yn atal heigiadau o lau pen ac ni ddylid eu defnyddio oni bai bod lleuen ben fyw wedi'i darganfod ar eich pen chi neu eich plentyn.

^^ Yn ôl i’r brig

Diagnosis

Mae'n anodd iawn dod o hyd i lau pen drwy archwilio'r pen yn unig. Mae canfod drwy gribo yn ddull mwy dibynadwy.

Canfod drwy gribo

Gellir defnyddio'r dull canfod drwy gribo ar wallt sych neu wallt gwlyb. Mae angen llai o waith paratoi i gribo gwallt sych, ond mae cribo gwlyb yn fwy cywir am fod llau pen yn aros yn llonydd pan fyddant yn wlyb.

Bydd angen crib â dannedd mân arbennig arnoch y gallwch ei phrynu o fferyllfeydd. Mae gofod o lai na 0.3mm rhwng dannedd y grib i ddal y llau pen lleiaf.

Nid yw cribau nedd yn addas ar gyfer canfod llau pen gan fod y dannedd yn rhy agos at ei gilydd. Gall llau pen gael eu dal rhwng y dannedd heb i neb eu gweld.

Canfod drwy gribo gwlyb

Ar gyfer y dull canfod drwy gribo gwlyb, dilynwch y camau isod.

  • Golchwch y gwallt gan ddefnyddio siampŵ cyffredin a rhowch ddigon o gyflyrydd arno, cyn defnyddio crib â dannedd llydan i sythu'r gwallt a datod y clymau.
  • Pan fydd y grib yn symud yn hawdd drwy'r gwallt heb ei dynnu, newidiwch i'r grib canfod llau pen. Gwnewch yn siwr fod dannedd y grib yn cydio yn y gwallt wrth y gwreiddiau, gydag ymyl befel y dannedd yn cyffwrdd croen y pen yn ysgafn.
  • Tynnwch y grib i lawr at waelod y gwallt gyda phob strôc, ac archwiliwch y grib am lau pen.
  • Tynnwch y llau pen drwy sychu neu rinsio'r grib.
  • Gweithiwch yn drefnus drwy'r gwallt, fesul rhan, fel eich bod yn cribo drwy'r pen cyfan o wallt.
  • Golchwch y cyflyrydd allan ac ailadrodd y driniaeth gribo yn y gwallt gwlyb.

Canfod drwy gribo sych

Ar gyfer y dull canfod drwy gribo sych, dilynwch y camau isod.

  • Sythwch y gwallt a datod y clymau gan ddefnyddio crib gyffredin.
  • Pan fydd y grib yn symud yn hawdd drwy'r gwallt heb ei dynnu, newidiwch i'r grib canfod llau pen. Cribwch y gwallt o groen y pen at waelod y gwallt, gan gribo pob rhan o wallt dair i bedair gwaith cyn symud ymlaen at y rhan nesaf.
  • Edrychwch am lau pen wrth dynnu'r grib drwy'r gwallt. Os gwelwch leuen ben, daliwch hi yn erbyn wyneb y grib gyda'ch bawd. Mae hyn yn helpu i atal y lleuen rhag cael ei hel ymaith gan drydan statig wrth dynnu'r grib o'r gwallt.
  • Parhewch i gribo'r gwallt, fesul rhan, nes bod y pen cyfan o wallt wedi'i gribo'n drylwyr.

Gallwch fod yn sicr bod heigiad gweithredol o lau pen os byddwch yn dod o hyd i leuen fyw yn y gwallt. Os nad ydych yn siwr, gallwch lynu unrhyw lau pen y dewch o hyd iddynt wrth dâp gludiog a gofyn i'ch meddyg teulu neu nyrs practis am gadarnhad.

Archwilio gweddill y teulu

Os dewch o hyd i lau pen yng ngwallt eich plentyn, archwiliwch weddill y teulu a rhowch wybod i ffrindiau agos.

Dim ond ar ôl dod o hyd i lau pen byw y dylid dechrau triniaeth. Peidiwch â thrin gwallt 'rhag ofn'. Ond, unwaith y bydd yr heigiad wedi'i gadarnhau, dechreuwch drin y llau pen ar unwaith.

^^ Yn ôl i’r brig

Triniaeth

Gall fod yn anodd trin llau pen oherwydd bod y driniaeth yn cymryd llawer o amser a bod angen ei gwneud yn fanwl gywir, ac oherwydd cyfradd ail-heigio uchel.

Yn y gorffennol, defnyddiwyd pryfleiddiaid traddodiadol i drin heigiadau llau pen, ond byddai'r llau pen yn datblygu ymwrthedd iddynt yn aml.

Felly, mae'r mathau hyn o driniaethau wedi'u disodli bron yn gyfan gwbl â chymysgeddau â sail silicôn ac olew iddynt sy'n cael effaith gorfforol yn hytrach na chemegol ar lau.

Ar ôl cadarnhau presenoldeb heigiad o lau pen, gallwch drin y llau gartref drwy ddull cribo gwlyb gan ddefnyddio crib llau pen neu drwy ddefnyddio trwyth neu chwistrell a ddyluniwyd i ladd llau pen (gweler isod).

Fodd bynnag, ni fydd y naill ddull na'r llall yn amddiffyn yn erbyn ail-heigio os ceir cyswllt pen wrth ben â rhywun sydd â llau pen yn ystod y cyfnod trin.

Y dull cribo gwlyb

Trwy'r dull cribo gwlyb, ceir gwared ar y llau pen drwy gribo'r gwallt yn systematig gan ddefnyddio crib fân arbennig.

Dylai'r gofod rhwng dannedd y grib fod yn llai na 0.3mm, ond o leiaf 0.2 mm. Gall llau gael eu dal rhwng dannedd cribau nedd os yw'r gofod rhyngddynt yn llai na 0.19mm, ac felly ni fydd modd eu gweld. Gallwch brynu crib fân yn eich fferyllfa leol neu gallwch archebu un ar-lein.

Nid oes angen defnyddio trwythau na chwistrellau ar gyfer cribo gwlyb. Fodd bynnag, er mwyn i gribo gwlyb fod yn effeithiol, rhaid cribo'r gwallt yn rheolaidd ac yn drylwyr ac mae hyn yn cymryd amser.

Disgrifir y dull cribo gwlyb isod:

  • Golchwch y gwallt gan ddefnyddio siampŵ cyffredin a rhowch ddigon o gyflyrydd arno, cyn defnyddio crib dannedd llydan i sythu'r gwallt a datod y clymau.
  • Pan fydd y grib yn symud yn hawdd drwy'r gwallt heb ei dynnu, newidiwch i'r grib canfod llau pen. Gwnewch yn siwr fod dannedd y grib yn cydio yn y gwallt wrth y gwreiddiau, gydag ymyl befel y dannedd yn cyffwrdd croen y pen yn ysgafn.
  • Tynnwch y grib i lawr at waelod y gwallt gyda phob strôc, ac archwiliwch y grib am lau pen.
  • Tynnwch y llau pen drwy sychu neu rinsio'r grib.
  • Gweithiwch yn drefnus drwy'r gwallt, fesul rhan, fel eich bod yn cribo drwy'r pen cyfan o wallt.
  • Golchwch y cyflyrydd allan ac ailadrodd y driniaeth gribo yn y gwallt gwlyb.
  • Ailadroddwch y driniaeth ar ddiwrnod 3, 6, 9, 12 a 15, er mwyn clirio llau ifanc wrth iddynt ddeor, cyn eu bod yn cael amser i aeddfedu.

Bydd yr amser y mae'n ei gymryd i gribo gwallt eich plentyn yn dibynnu ar y math o wallt sydd ganddo/ganddi, a hyd y gwallt. Er enghraifft, gellir paratoi gwallt byr, syth yn gyflym a rhoi crib fân drwyddo mewn ychydig funudau, ond bydd yn cymryd mwy o amser i gribo gwallt hirach sy'n fwy cyrliog.

Trwythau neu chwistrellau

Mae defnyddio trwyth neu chwistrell yn ddull arall ar gyfer trin llau pen. Fodd bynnag, mae angen eu defnyddio'n gywir er mwyn iddynt fod yn effeithiol. Bydd eich fferyllydd yn gallu argymell trwyth neu chwistrell i'w brynu/phrynu dros y cownter a rhoi cyngor i chi ar sut i'w (d)defnyddio'n gywir.

Dim ond os deuir o hyd i leuen pen fyw (yn symud) y dylid defnyddio trwyth neu chwistrell. Ni chredir bod rinsiau hufen a siampŵs yn effeithiol ac felly nid ydynt yn cael eu hargymell.

Gwnewch yn siwr fod gennych ddigon o drwyth i drin pawb yn eich teulu sydd wedi'u heffeithio. Defnyddiwch ddigon i orchuddio croen y pen a hyd y gwallt yn ystod pob triniaeth.

Dilynwch y cyfarwyddiadau sy'n dod gyda'r trwyth neu'r chwistrell pan fyddwch yn eu defnyddio. Gan ddibynnu ar y cynnyrch rydych yn ei ddefnyddio, gall yr amser ar gyfer ei adael ar y pen amrywio o 10 munud i 8 awr.

Y cyngor arferol yw trin y gwallt a'i ailadrodd ymhen saith diwrnod. Bydd rhai cynhyrchion yn darparu crib hefyd ar gyfer tynnu llau marw ac wyau.

Efallai y bydd rhai cynhyrchion yn gallu lladd wyau yn ogystal â llau, er nad oes unrhyw sicrwydd o hyn. Gwiriwch am lau bach yn deor o wyau dri i bum niwrnod ar ôl i chi ddefnyddio cynnyrch, ac eto ymhen 10 i 12 diwrnod.

Bydd angen o leiaf ddwy driniaeth gyda thrwyth i ladd y llau dros y cyfnod deor am nad yw'r trwythau'n lladd wyau llau bob tro.

Os yw'n ymddangos nad yw'r cynnyrch yn effeithio ar y llau pen neu os bydd y broblem yn parhau, gofynnwch am gyngor gan eich nyrs ysgol, ymwelydd iechyd, fferyllydd neu feddyg teulu.

Rhybuddion

Darllenwch y cyfarwyddiadau ar y pecyn neu'r daflen sy'n dod gyda thriniaeth llau pen bob amser, yn enwedig o ran y grwpiau canlynol:

  • babanod ifanc (o dan 6 mis oed)
  • menywod beichiog
  • pobl sy’n dioddef asthma, neu alergeddau

Os ydych chi'n dal i fod yn ansicr, gofynnwch am gyngor gan weithiwr gofal iechyd proffesiynol cyn defnyddio'r cynnyrch.

Cynghorir menywod beichiog i ddefnyddio naill ai'r dull cribo gwlyb neu drwyth â 4% o dimeticon, sydd wedi'i drwyddedu i'w ddefnyddio yn ystod beichiogrwydd a bwydo o'r fron.

Gwallt Affro

Mae trin heigiad o lau pen yn gallu bod yn arbennig o anodd yn achos gwallt Affro neu wallt cyrliog tynn.

Nid oes unrhyw dystiolaeth y bydd cadw gwallt eich plentyn yn fyr, neu ei blethu, yn ei gwneud yn haws i'w drin.

Dylai gwallt Affro gael ei drin mewn ffordd debyg i wallt syth. Bydd cribo rhannau bach o wallt ar y tro yn systematig gyda chrib llau pen, a/neu ddefnyddio trwyth neu chwistrell, yn effeithiol fel arfer.

^^ Yn ôl i’r brig

Cysylltau dethol

Cysylltiadau Allanol

Iechyd CyhoeddusCymru - Llau Pen

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 07/12/2016 10:48:48