Cyflwyniad

Head Lice

Sylwch, mae’r pwnc hwn yn cael ei ddiweddaru ar hyn o bryd, felly rydym yn argymell eich bod chi’n croesgyfeirio at y fersiwn Saesneg hefyd i sicrhau eich bod chi’n cael gwybodaeth gywir a chyfredol.

Mae llau pen yn bryfed bach iawn heb adenydd sy'n byw yng ngwallt pobl. Maent yn gyffredin, yn enwedig ymhlith plant.

 

Lliw gwynnaidd i frown-llwyd yw llau pen. Pan fyddant yn deor byddant yn faint blaen pin a byddant yn faint hedyn sesame pan fyddant wedi tyfu'n llawn.

Nid yw llau pen yn gallu hedfan, neidio na nofio. Cânt eu lledaenu drwy gyswllt pennau, gan ddringo o wallt rhywun sydd wedi'i heintio i wallt rhywun arall.

Nid yw heigiadau o lau pen yn digwydd oherwydd gwallt budr neu ddiffyg hylendid. Gall llau pen effeithio ar bob math o wallt, ni waeth pa mor hir ydyw na beth yw ei gyflwr.

Mae llau pen yn effeithio ar bobl yn unig ac ni ellir eu trosglwyddo i anifeiliaid na chael eu dal oddi wrthynt.

Cosi

Mae llau pen yn aml yn achosi i groen y pen gosi. Alergedd i'r llau sy'n achosi'r cosi, ac nid y llau yn cnoi croen y pen.

Fodd bynnag, nid oes gan bawb alergedd i lau pen, felly mae'n bosibl na fyddwch chi neu'ch plentyn yn sylwi ar heigiad llau pen.

Hyd yn oed os bydd gan rywun sydd â llau pen alergedd iddynt, gall y cosi gymryd hyd at dri mis i ddatblygu.

Mewn rhai achosion, gallai brech ymddangos ar gefn y gwddf. Achosir hyn gan adwaith i faw llau.

Cylch bywyd llau pen

Bydd lleuen ben fenyw yn dodwy wyau drwy eu cydio wrth wallt (yn agos at y gwreiddyn yn aml) lle byddant yn cael eu cadw'n gynnes gan groen y pen. Mae'r wyau o faint blaen pin a gallant fod yn anodd eu gweld.

Pan fydd y llau pen bach yn deor 7 i 10 diwrnod yn ddiweddarach, bydd y plisg wyau gwag yn aros wedi'u glynu yn eu lle. Yr enw ar y rhain yw nedd. Mae nedd yn sgleinio'n wyn a byddant yn haws eu gweld wrth i'r gwallt dyfu a'u cludo i ffwrdd o groen y pen.

Bydd llau pen yn bwydo drwy frathu croen y pen a bwydo ar waed. Byddant yn cymryd 9 i 10 diwrnod i dyfu'n llawn. Pan fydd yn aeddfed, gall lleuen ben gropian o ben i ben.

Gall lleuen ben fenyw ddechrau dodwy wyau mor gynnar â'r nawfed diwrnod ar ôl iddi ddeor. Felly i dorri'r cylch bywyd ac i atal llau pen rhag lledaenu, mae angen eu tynnu o'r pen o fewn saith diwrnod ar ôl deor.

Sut i adnabod llau pen

Gall llau pen fod yn anodd eu gweld, hyd yn oed wrth archwilio'r pen yn agos.

Nid yw wyau sydd heb ddeor neu nedd (plisg wyau gwag) ar eu pennau eu hunain yn ddigon i wneud diagnosis o heigiad llau pen actif. Y rheswm am hyn yw y gall fod yn anodd gwahaniaethu rhwng wyau a nedd sy'n farw ac yn fyw. Mae nedd fel arfer yn aros wedi'u glynu wrth wallt am gyfnod hir ar ôl triniaeth lwyddiannus hefyd.

I gadarnhau heigiad llau pen actif, mae'n rhaid dod o hyd i leuen trwy ddull cywir, dibynadwy, fel canfod trwy gribo.

Canfod drwy gribo yw'r ffordd orau o ddod o hyd i lau pen. Mae hyn yn cynnwys defnyddio crib fân arbennig ar gyfer llau pen (gyda gofod sy'n llai na 0.3 mm rhwng y dannedd i ddal y llau lleiaf) i gribo drwy'r gwallt. Gall y grib ddal y llau lleiaf hyd yn oed. Mae'n gweithio'n well ar wallt gwlyb ond gall gael ei defnyddio ar wallt sych.

Darllenwch ragor ynghylch canfod drwy gribo.

Trin llau pen 

Fel arfer, gellir trin llau pen yn effeithiol gan ddefnyddio trwythau neu chwistrellau  meddyginiaethol a ddyluniwyd i ladd llau pen, neu drwy gribo gwlyb, gan ddefnyddio crib llau pen arbennig.

Gall cribo gwlyb gael ei ddefnyddio heb drwythau neu chwistrellau meddyginiaethol, ond mae angen ei wneud yn rheolaidd a gall gymryd amser hir i'w wneud yn drylwyr.

Fel arall, gellir defnyddio trwythau neu chwistrellau. Fodd bynnag, mae angen eu defnyddio'n gywir ac yn drylwyr er mwyn iddynt fod yn gwbl effeithiol. Bydd eich fferyllydd yn gallu argymell trwyth neu chwistrell i'w brynu/phrynu dros y cownter a rhoi cyngor i chi ar sut i'w (d)defnyddio'n gywir.

Darllenwch ragor ynghylch trin llau pen.

Os ydych chi, neu rywun rydych chi'n ei adnabod, yn dioddef â Llau Pen, gallwch ddefnyddio ein Gwiriwr Symptomau Llau Pen ar-lein i gael gwybod beth i'w wneud.

Atal llau pen

Mae'n anodd atal heigiad o lau pen oherwydd bod llau pen yn cael eu lledaenu drwy gyswllt pennau.

Canfod drwy gribo yn rheolaidd - er enghraifft yn wythnosol - yw'r ffordd orau o ddod o hyd i lau pen newydd yn gyflym.

Nid yw trwythau a chwistrellau yn atal heigiadau o lau pen ac ni ddylid eu defnyddio oni bai bod lleuen ben fyw wedi'i darganfod ar eich pen chi neu eich plentyn.

^^ Yn ôl i’r brig

Cysylltau dethol

Cysylltiadau Allanol

Iechyd CyhoeddusCymru - Llau Pen

^^ Yn ôl i’r brig


Mae’r wybodaeth ar y dudalen yma wedi addasu gan GIG Cymru o gynnwys gwreiddiol gan NHS Choices.
Dyddiad diweddaru diwethaf: 26/10/2018 11:06:03